ଜଳନ୍ଧର ନିଜ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ସମୁଦ୍ର ତଳର ଅଗ୍ନିର ମୁହଁକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ନିଜ ହାତରେ ଧରିନେଇଥିଲେ । ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକାଟିଏ ଏକ ସମୁଦ୍ର ହେଇଯାଇଥିଲା । ଏଏଁ, ଏୟିରାବତ ପରି ଉଦ୍ଧତ ହାତୀମାନେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଆଖିଁ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ରଥ ସହ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛଡିଯାଇଥିଲେ । ଗରୁଡ଼କୁ ମୁଁ ସର୍ପ ପାଶରେ ଆବଦ୍ଧ କରିଥିଲି, ବିଷ୍ଣୁ; ଉର୍ବଶୀ ପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ କାରାଗାରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲି । କିପରି ଯେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ପରେ କେବଳ ଏକ ଜନା ଜନାନୀ ଶଚୀକୁ ଫେରାଇପାରିଥିଲେ: “ମୁଁ କିଏ ନୁହେଁ ଜାଣିଲେ, ଦୈତ୍ୟମହାପ୍ରଭୁ? ମୁଁ ହେଉଛି ଜଳନ୍ଧର, ଉମାର ପତି!” ଏପରେ, ମହାଦେବ ଏକ ରଥ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ନିଜ ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନିର ଏକ ଅଂଶରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ । ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିର ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ, ସର୍ପମାନେ ଘେରା ଥିଲେ; ଦୈତ୍ୟମହାପ୍ରଭୁ ତ୍ରିପୁରର ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖି, ଦେବମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ କାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି । ତେଣୁ ଏଠାରେ ମୁଁ କିଛି ଭୟ ପାଉନି; ତଥାପି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ବହୁତ ଅଧିକ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।” “ଏହିପାଇଁ, ତୁମେ, ମଦନ, ଦକ୍ଷ, ତ୍ରିପୁରର ଶତ୍ରୁ, ଯଦି ତୁମେ ଏଠି ମୋ ନାୟକମାନେ, ଭୂତମହାପ୍ରଭୁ, ହରି, ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେଣୁ ଦୃଢ଼ ରହ ।” ଏପରେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏପରି କହି ଦୈତ୍ୟମହାପ୍ରଭୁ ଅପରାଜିତ ରହିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ନିକଟର ନିଅତିମାନେ ମୃତ ହେଇଥିଲେ ବି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେନି । ଅହଂକାର ଓ ଅନିୟମିତ ମନରେ, ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତାରେ ନିଜ ହାତକୁ ଝଟକା ଦେଇ, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଧରି, ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ବହୁତ କଷ୍ଟରେ, ଦୈତ୍ୟମହାପ୍ରଭୁ ଅପରିହାର୍ୟ ରଥ ଚକ୍ରରେ ଆଘାତିତ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭଜିତ ହେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କରାଯାଇଲା । ବିଦ୍ୟୁତ ଆଘାତରେ ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ ମାଉଣ୍ଟ ଅଞ୍ଜନ ପରି ଚିଁଡ଼ି ଖସିଗଲେ । ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମି ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତରେ ଭରିଗଲା, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଇ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ସମସ୍ତ ମାଂସ ହେଇଗଲା । ଏକ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତ ପାତର ଜଳାଶୟ ଦେଖାଗଲା—ହାୟ!—ଏବଂ ଜଳନ୍ଧର ନିପାତିତ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ବଡ଼ ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଇ କହିଲେ, “ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମ କଲା, ହେ ଦେବ!” ଯିଏ ଜଳନ୍ଧର ନିଶ୍ଚୟର ବିନାଶ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ବା ଏହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପଠାଏ, ସେ ଗଣପତିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ପରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପରେ, ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା: “ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ ଦେବଙ୍କଠାରୁ ପାଇଲେ? ହେ ସୂତ, ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନ କର ।” ଏଏଁ, ଦେବମାନେ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଏକାଏକି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା । ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା, ବାଣ ଓ ତୀରରେ ଆଘାତିତ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଛିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ । ଏପରେ, ହାରିଥିବା ଦେବମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଦେବମାନେ ଓ ଦେବମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ । ହରି, ଦେବମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ: “ପିଲାମାନେ, ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିର୍ବଳ ହୋଇ, ଏଠି ଏକାଠି ହେଇଛ? ତୁମେ ନିଜ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ଅଛ, କି ଘଟିଛି କହ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟିଥିବା କଥା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକାଏକି କହିଲେ । “ହେ ଭଗବତ, ଦେବମହାପ୍ରଭୁ, ବିଜୟୀ ଜନାର୍ଦନ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦ୍ରବ କରୁଛନ୍ତି; ଆମେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ ।” “ତୁମେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକାମାତ୍ର ଉପାୟ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା; ତୁମେ ଉତ୍ପାଦକ, ନାଶକ, ଭୋଗକାରୀ, ଦାତା; ତୁମେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ ।” “ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେ—ବୈଷ୍ଣବ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଯମ, କୁବେର, ସୋମ, ନୈରୃତ, ବରୁଣ—ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦାଦିଚି ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରରେ ଅଜୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସୂର୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଉପରେ ଉଠିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହା ଦାଦିଚି ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବଳ ହୋଇଛି; ତୁମ ଧଣ୍ଡ, ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁ, ଅସ୍ତ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦୟାରେ ପାଇଛନ୍ତି । ପୁରାତନ କାଳରେ, ଜଳନ୍ଧରକୁ ମାରିବାକୁ, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ଏକ ରଥ ଚକ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର, ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ରରେ ତୁମେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ । ଏହିପାଇଁ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନୁହେଁ । ଦେବମାନେ ଏହା କହିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ସହିତ ହରି କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକାଠି ହେଇ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଚଲିବା ଦରକାର ।” “ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ପାଇଛି; ଦେବମାନେ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି । ଜଳନ୍ଧରକୁ ନିବାରଣ କରିବାକୁ, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ।” “ରଥ ଚକ୍ର ପାଇଁ, ଏହାରେ ମୁଁ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଦୁନ୍ଧୁ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶଠ ଏଠାରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦଳକୁ ନିବାରଣ କରିବି ।” “ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବି ।” ଏପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିଧିମାନ ରୀତିରେ ହିମବତ୍ ଶିଖରରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କଲେ । ଏହି ଲିଙ୍ଗ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଜନାର୍ଦନ, ତ୍ୱରିତା, ରୁଦ୍ର ଓ ରୌଦ୍ର ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ବିଷ୍ଣୁ ତାହାକୁ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନିମୟ ତାହାର ରୂପକୁ ପୂଜା କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।