ଏକ ଦିନ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳନ୍ଧର ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କଲେ: “ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ଏଶାନ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀ, ନନ୍ଦୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିବି। ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଦେଇଦେବି।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦାନବମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ବିନା ବିଚାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେମାନେ ଚାରି, ହାତୀ, ଘୋଡା ଆଦି ସଜାଇ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଶର୍ବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଭବ, ଦାନବରାଜା ଜଳନ୍ଧରଙ୍କୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ଼ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ଶକ୍ତି ଓ ଭାଗା ଓ ନେତ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ଘଟଣା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ମାନିଲେ। ସମ୍ବା, ସନନ୍ଦି ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ହସି ଦାନବରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ?” ଜଳନ୍ଧର, ତାଙ୍କ ଶରୀର ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର କଲେ: “ବ୍ୟର୍ଥ କଥା ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମହାବାହୁ, ଦେବଦେବ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛି। ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଚମକୁଛି।” ହରା ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଛୁଆଁରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଧବଳ ଚକ୍ର ତିଆରି କରି, ମହାଦେବ ହସି କହିଲେ: “ଜଳନ୍ଧର, ତୁମେ ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଉଠାଅ, ନାହିଁ ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।” ଜଳନ୍ଧର ରୁଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଦେଖି, କହିଲେ: “ମୁଁ ମୋ ଗଦା ଉଠାଇ ନନ୍ଦୀ ଓ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ଦେବତା ଓ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ, ଗରୁଡ ପରି ଡୁନ୍ଡୁଭି ଡ଼ାକିବି। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଦିଆଁ, ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି। ମହେଶ୍ୱର, କିଏ ମୋ ଶରକୁ ସହିପାରିବ?” “ବାଲ୍ୟକାଳରେ ଭଗବାନ ତପସ୍ୱାଦ୍ୱାରା ଜିତିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୁନି ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତିଥିଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତିନି ଲୋକ ତପସ୍ୱାଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ରୁଦ୍ର, ତୁମେ କିଏ ଭଗବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜିତିହେବା ନାହିଁ?” “ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, କୁବେର, ବାୟୁ, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ନାଗମାନେ ଗରୁଡଙ୍କ ଗନ୍ଧ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୋ ଭୁଜ ଦେବାକୁ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଖୋଜିଲି, ପର୍ବତମାନେ ଉପରେ ଘସିଲି। ମନ୍ଦର, ନୀଳ, ମେରୁ ପର୍ବତମାନେ ମୋ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ଘସି ଖୁଜୁଲି ଅପୃକ୍ତ କରିଥିଲି। ହିମବତ୍ରେ ମୋ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅଟକାଇଥିଲି; ମୋ ଦାସୀମାନେ ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ବାନ୍ଧିଥିଲି। ନାଗାଗ୍ନିର ମୁଁହକୁ ଭାଙ୍ଗି ଧରିଥିଲି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଏକ ସମୁଦ୍ର ହୋଇଗଲା। ଏଇରାବତ ପରି ହାତୀମାନେ ଏହି ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥ ସହିତ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲି। ଗରୁଡଙ୍କୁ ମୁଁ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧିଥିଲି, ବିଷ୍ଣୁ; ଉର୍ବଶୀ ପରି ଯଶସ୍ବିନୀ ନାରୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଦୂର ଗାରଦରେ ନେଇଦେଲି। ଇନ୍ଦ୍ର କେବଳ ଏକ ଜନା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶଚୀକୁ ମୋ ପାଖରେ ନମି ଫେରିପାରିଥିଲେ। ଶଙ୍କର, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ମୁଁ ଜଳନ୍ଧର, ଉମାପତି।” ଏହିପରି ଉତ୍ତର ପାଇ, ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନିର ଅଂଶରେ ଏକ ରଥ ତିଆରି କଲେ। ଦାନବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡା ଓ ହାତୀ, ନାଗମାନେ ଘେରା ଦେଇ, ଦାନବରାଜା ତ୍ରିପୁର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋତେ ଦେବ-ଦାନବ ଦଳ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି। ଏଠି ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧର ଇଚ୍ଛା ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଏହି ଉପରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ, କାମଦେବ, ଦକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ତ୍ରିପୁର ଶତ୍ରୁ, ଯଦି ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖିଛ, ତେବେ ଦୃଢ଼ ହେଇ ଦଉ।” ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ମହାଦେବର ଶତ୍ରୁର ପୁତ୍ର ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଥିବା ଯାଦ ରଖିଲେ ନାହିଁ। ଅତି ଅଭିମାନି ଓ ଅନିୟମିତ ମନରେ, ତାଙ୍କ ଭୁଜକୁ ଚପଟି ନିଜ ଦୁର୍ବଳତା ରେ, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ନେଇ ମରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି କଷ୍ଟରେ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ରଥଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ମାରାଗଲା, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗି ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଦଉଁଇ ଦେଲା। ବିଜୁଳି ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତ ଭାଗିଯିବା ପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଆଞ୍ଜନ ପର୍ବତ ପରି ଚିହ୍ନିଗଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମି ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ମାନ୍ସରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏକ ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତପୁତ୍ର ଦେଖି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜଳନ୍ଧରଙ୍କ ନିଧନରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଶିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ଉଚ୍ଚ୍ଵାସ କରି କହିଲେ: “ଶାବାଶ ଦେବ!” ଯେ କେହି ଜଳନ୍ଧରଙ୍କ ନିଧନର କଥା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଠେଇବେ, ସେ ଗଣପତିଙ୍କ କୃପା ପାଇବେ। ଏହା ପରେ, ଏକ ଜିଜ୍ଞାସା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା: “ବିଷ୍ଣୁ କେମିତି ଦେବଦେବ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦେଇଥିଲେ?” ଏହାପରି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱର ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଲା। ଦାନବମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା, ଶର, ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭାଗିଗଲେ। ପରାଜିତ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖ ଭରିତ ମନ ନେଇ, ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ ଓ ଦେବଦେବଙ୍କ ନାୟକ।