ବୀରଭଦ୍ର ସେଠାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷସିଂହ ରହୁଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ବୀରଭଦ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ, ଏବଂ ହରାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିରେ ହରି ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ । ତାପରେ ଈଶାନ, ପିତା ଯେପରି ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ କହନ୍ତି, ସେପରି କଥା କହିଲେ— “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମାଧବ, ତୁମେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ, ଏହି ଲୋକର ହିତ ପାଇଁ ତୁମର ଅବତାର । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟ ଅବତାରରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ । ତୁମେ ତୁମର ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରରେ ଏକାକି ଚଳିଥିଲ, କୂର୍ମ ଅବତାରରେ ପୃଥିବୀକୁ ବୋହିଥିଲ, ବରାହ ଅବତାରରେ ଏହାକୁ ଉଠାଇଥିଲ । ଏହି ହରି ରୂପରେ ତୁମେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲ, ବାମନ ଅବତାରରେ ବଳିଙ୍କୁ ତୁମର ପଦକ୍ଷେପରେ ବାନ୍ଧିଥିଲ । ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଜଗତରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅଛ ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର । ହେ ହରି, ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ତୁମ ଚେଉଁଠି କେହି ବଡ଼ କିମ୍ବା ସମାନ ନାହିଁ । ତୁମେ ଧର୍ମ ଏବଂ ବେଦକୁ ଶୁଭ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର, ଏହି ପାଇଁ ତୁମର ଅବତାର ହୁଏ, ଏହିପରି ଏକ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିଥିଲ । ହେ କେଶବ, ତୁମର ନରସିଂହ ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଏହି ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମୋ ସହିତ ରୁହ । ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ନରସିଂହ ହରି ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଉ ବେଶି ଭୟାବହ ହେଲା । ତାଁହେଁ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ, ସେଠାକୁ ଫେରିଯାଅ; ମୋର ଉପକାର କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ଅପସାରଣ କରିଦେବି । ବିନାଶକାରୀ ପାଇଁ କେବେ ବିନାଶ ନାହିଁ, ସେ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ସମସ୍ତଠାରେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଚାଲେ, ଏବଂ କେହି ମୋର ଉପରେ ନାହିଁ । ମୋର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲେ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମାପ୍ତି । ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଯଶ, ଶ୍ରୀ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଅଛି, ହେ ଗଣପତି, ସେସବୁ ମୋର ତେଜର ପ୍ରସାର । ଦେବତାମାନେଂକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମୋର ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିର ଅଂଶ । ପୂର୍ବେ ଚାରିମୁହା ବ୍ରହ୍ମା ମୋର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏବଂ ଧନୁର୍ଧର ନନ୍ଦୀଧ୍ୱଜ ଶିବ ମୋର ଲଳାଟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ । ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରଜସରେ ସ୍ଥିତ, ରୁଦ୍ରକୁ ତମସ୍ ଭାବାଯାଏ; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ—ମୋଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ । ମୁଁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ସ୍ୱାଧୀନ, କର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ; ଏହି ମୋର ପରମ ତେଜ—କିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ? ତେଣୁ, ମୋର ଶରଣ ନେଇ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯାଅ; ଏହି ପରମ ପଦକୁ ଜାଣ—ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ମହାପ୍ରଭୁ । ମୁଁ କାଳ, କାଳ ନାଶକର କାରଣ; ମୁଁ ଜଗତକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି । ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ମୋତେ ‘ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ’ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହି ଦେବତାମାନେ ମୋର କୃପାରେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି । ହରିଙ୍କ ଏହି ଅହଂକାର ଭରିତ କଥା ଶୁଣି ବୀରଭଦ୍ର ହସିଲେ, ତାପରେ ଅବମାନଭାବରେ ଟିକି ବାକ୍ୟ କହିଲେ— “ତୁମେ ଜଗତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ସଂହାରକ, ପିଣାକଧାରୀଙ୍କୁ ଜାଣୁନାହ? ତୁମର ମିଥ୍ୟା ତର୍କ ଓ ବିବାଦ ତୁମ ନିଜ ନାଶକୁ ନେଇଯିବ । ତୁମ ଓ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଅବତାର ବାକି ଅଛି? କିଏ କେଉଁଠି କରିଛି? ଏହି ସମସ୍ତ କଥାର ଶେଷ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ହେବ । ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛ; ଯିଏ ବିନାଶରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ତୁମକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଂହାର କରିଦେବ । ତୁମେ ପ୍ରକୃତି, ରୁଦ୍ର ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁମରେ ବିସ୍ଥାପିତ; ତୁମର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଶଙ୍କର, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ, ଘୋର ତପସ୍ୟା କରି ମନରେ ବିଚାରିଥିଲେ । ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଲଳାଟରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତାହା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା; ଏହି କୌଣସି ଦୋଷ ନୁହେଁ । ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ମହାଭୈରବ ରୂପର ଅଂଶ । ମୁଁ ତୁମର ବିନାଶ ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ, ମୃଦୁତା ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏପରି ଦାନବକୁ ଛିନ୍ଦି, ତୁମେ ଶକ୍ତିର ଅଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ । ତୁମେ ଅହଂକାର ଓ ଅଭିମାନରେ ଅବିରତ ଗର୍ଜନ କରୁଛ; ତୁମର ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ ତାଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ମାତ୍ର । ହେ ସିଂହ, ଯଦି ତୁମେ ନିଜକୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଭାବୁଛ, ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତେବେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ କିମ୍ବା ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ । ମଟିଆ କୁମ୍ଭାର ଚକା ଭଳି, ପିଣାକଧାରୀ ତୁମକୁ ଘୁରାଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ କୂର୍ମ ରୂପୀ ମୁଣ୍ଡ ତୁମରେ ଅଟୁଟ ଅଛି । ହେ ମୂଢ଼, କାହିଁକି ତୁମେ ବୁଝୁନାହ, ହରାଙ୍କ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଅଛ; ଦାନ୍ତ ଉଦୟରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଅଂଶକୁ ଭୁଲିଗଲ କି? ଆଜି ବରାହ ରୂପରେ ତୁମେ ତାରକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳର ଟିପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲ; ବିଶ୍ୱକ୍ସେନ, ତୁମେ ଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ନାଶ ହେଲ । ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ କାପିଦେଲି, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ରୂପ; ଏବେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ ଅଛି । ସେ ଅଂଶ, ସେ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ତୁମେ ମାରୁତ ଗଣସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଧିଚିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲ । ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲିଲେ, ତୁମେ ପ୍ରିୟ ଚକ୍ର କେଉଁଠୁ ପାଇଲ, କିଏ ତାହା ତିଆରି କଲା? ତୁମେ ଏହା ଭୁଲିଗଲ କି? ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅଧିକାର କଲି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଥିଲ । ତୁମେ କିପରି ସାତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯିବ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଦ୍ରାରେ ଅଚେତନ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ତୁମର ସ୍ତମ୍ଭ ତଳରୁ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି? ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ମୋହିତ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶକ୍ତିର ମହିମାକୁ ଦେଖିପାରନାହାଁ ।