ସୂତଜୀ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବଙ୍କୁ କିପରି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ? ଏହି ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁ। ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ? ବରାହଙ୍କ ଦାଢ଼ି କିପରି ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶିରୋଭୂଷଣ ହେଲା? ଏହି ସବୁ ଗୁପ୍ତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠି ଖୋଲାସା କରିବାକୁ ସୂତଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଯାହାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୟଂ ଭୟକରେ, ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଅନ୍ଧକ ଦାନବଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇ, ପୃଥିବୀକୁ ବନ୍ଧି ନେଇ ତାହାକୁ ପାତାଳରେ ନେଇଯାଇଥିଲେ; ସେ ନୀଳ କମଳ ସଦୃଶ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରେ ପଡି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ପିଡିତ ଓ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଲେ—ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଅନେକ ଦାନବ ନାଶ କରିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ବିନୟରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ପୃଥିବୀ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହରି, ବିଷ୍ଣୁ, ପୃଥିବୀର ନିର୍ବାସନ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭରେ ଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି। ସେ ଦାନବମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ିର ଟୋପାରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଦାନବନାଶକ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ହେଲେ ଓ ପ୍ରାଚୀନ କଲ୍ପ ଆରମ୍ଭ ଯେପରି, ପାତାଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଭୂଦେବୀକୁ ଉପରେ ଉଠାଇ, ଗୋଦିରେ ବସାଇଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଆନନ୍ଦରେ କଣ୍ଠ ଆଟକି ଯାଇ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ବରାହ, ଦାଢ଼ିଧାରୀ, ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: “ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ବ୍ରହ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ, ଭୂଧାରକ, ଦେବଶତ୍ରୁନାଶକ, ଦେବେଶ୍ୱର, ଶାସ୍ତ୍ରକର୍ତ୍ତା; ଆପଣ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ, ଅନନ୍ତ ରୂପରେ, ଆଦିଦେବ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର; ଦୟାକରି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ, ବରାହ ବିଷ୍ଣୁ!” “ଏହି ଦାଢ଼ିର କେବଳ ଏକ ଟୋପା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଦାନବମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଦାସମାନେ ସମେତ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରାଇଛନ୍ତି। ଭୂମିକୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ଦେବତା, ମହାପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ଦେବାସୁରମାନେ ସମେତ ଆପଣଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ ଚରଣ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ବାଣୀଦେବୀକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ। ପୃଥିବୀ ସହିତ ତାଙ୍କର ତାରାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପଛରେ ପାତାଳରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆପଣ ପୃଥିବୀକୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ କରି, ପୁନି ଉପରେ ଉଠାଇଛନ୍ତି; ଆପଣ ଏକା ଜଗତ୍ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱଗୁରୁ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅମରମାନେ ସହିତ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ଶିର ନମାଇଲେ। ପ୍ରଜାପତି, ନାଭିରେ କମଳଧାରୀ ହରିଙ୍କ ଦୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ବର ପାଇଲେ। ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହି ବରାହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କ୍ରିୟାରେ, ଶତବାହୁ ବିଷ୍ଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି। “ହେ ଭୂମି, ମହାକାୟ, ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ କାମଧେନୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଆଧାର; ହେ ମୃତ୍ତିକା, ଆମ ପାପ ଦୂର କର। ହେ ବରଦାତା, ପଦ୍ମନୟନ, ଆମେ ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯେପରି ପାପ ନାଶ କର, ତାହିଁ ଆମେ ତୁମ ଦୟାରେ ବଞ୍ଚୁଛୁ।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭୂଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯେଉଁ ମୃତ୍ତିକା ବରାହଙ୍କ ଦାଢ଼ିରେ ବିଦ୍ରୁତ ହୋଇଛି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରିବ, ସେ ପାପ ମୁକ୍ତ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁତ୍ର ପଉତ୍ର ସମେତ ଶୁଭ ପାଇବେ। କ୍ରମେ ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରି, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିବେ; ବରାହ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁ ଶେଷରେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।” ବରାହ ରୂପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଛାତି ଉପରେ ଦାଢ଼ିର ଭାର ନେଇ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ଭବ (ଶିବ), ସମ୍ସାରନାଥ, ସେଇ ଦାଢ଼ି ନେଇ ନିଜ ଶିର ଶୋଭା ଆର୍ଥେ ଧାରଣ କଲେ। ମହାଦେବ ଏହାକୁ ଜଟାର ଶେଷରେ ଓ ମହାଛାତିରେ ଧାରଣ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ମହିମାର ଶ୍ରୀଗାନ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଦେବେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ, ସୃଷ୍ଟିର ବିପ୍ଳବକାଳରେ ବା ନିଜ ଦେହରେ, ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଲୀଳାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭାଗ କରି ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରନ୍ତି, ଯଦି ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ଚାହାନ୍ତି। ମହେଶ୍ୱର ଦାଢ଼ି ଧାରଣ ନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିପରି ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ? ଏହା ପରେ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଭାଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ କିପରି ନରସିଂହ ନାମକ ବିଷ୍ଣୁ ବଧ କଲେ, ସେ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ତପସ୍ବୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଜନ୍ମଠାରୁ ସେ ଅବିନାଶୀ ଦେବେଶ୍ୱର, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସେ ଆଦିପୁରୁଷ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଥ, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟର କାରଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ଏକାଗ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ, ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ: “ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର! ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର!” ଏହା ଦେଖି, ଦେବଶତ୍ରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାରେ ଦগ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ: “ମୂର୍ଖ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନାହ, ମୁଁ ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ପ୍ରଭୁ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅବିବେକୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛ। ବିଷ୍ଣୁ କିଏ? ବ୍ରହ୍ମା କିଏ? ଇନ୍ଦ୍ର କିଏ? ବା ଭାରୁଣ କିଏ? ବାୟୁ, ସୋମ, ଈଶାନ, ପାୱକ—ମୋ ସମାନ କିଏ? ମାତ୍ର ମୋତେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର; ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅବମାନ କର।