ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ, ଦେବୀ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନା କଲେ । ସେଠାରେ, ଭଗବାନ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦାନବ ଏବଂ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ପୁଅ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଲୀଳାରେ, ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଗଣପତିର ପଦବୀ ଦାନ କରିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ସାର ଆପଣଙ୍କୁ କହାଯାଇଛି । ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମାକୁ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଯଦି କିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ନିୟମିତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ । ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ମନ୍ଦରର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ ଦମିତ ହୋଇଥିବା ଦାନବ ଅନ୍ଧକ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଗଣପତିର ପଦବୀ ପାଇଲେ? ମନ୍ଦରରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦୟା ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଶୋଷଣ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଘଟଣା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି । ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ପୁଅ ଅନ୍ଧକ ଦେହରେ ସୁନା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାଦ୍ୱାରା ସେ ଅଜୟ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ । ସେ ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଲୋକ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରର ନଗର ଜିତିଥିଲେ । ଏହି ପ୍ରକାର, ସେ ବଡ଼ ସହଜରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିଶୟ ଦମିତ ହୋଇ, ଆଘାତ ପାଇ, ବନ୍ଧି ଏବଂ ତଳକୁ ପକାଇଦିଆଯାଇଥିଲେ । ତେଣୁ ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ । ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଦମିତ ହେବା ପରେ, ଅନ୍ଧକ ଆକସ୍ମିକ ଭାବରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ସାଧ୍ୟମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ସହରରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଆମେ ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ଧକ ରାଜାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛୁ ।" ଭଗବାନ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦାନବଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ବିଜୟର ସ୍ୱରେ, ହସ୍ତ ଯୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ତାପରେ, ମହାଦେବ ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବେଧିଦେଲେ । ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଧିତ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଅପରାଧର ଚଦର ଦଗ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ପିତାମହ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ । ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଋଷିମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ଦେବଗଣ ମହାନ୍ଦଳରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ । ଦେବମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା । ଅନ୍ଧକ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବେଧିତ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏକ ମୃତଦେହ ଭଳି, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବ ନେଇ ମନେ ଚିନ୍ତନ କଲେ, "ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିଥିଲି । ଏହି କ୍ଷଣ ମୋ ପାଇଁ ଆସିଛି, ଅନ୍ୟଥା ଏହା କେବେ ହେବ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନର ଶେଷରେ ଏକଥର ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବ ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଯଦି ଅନେକଥର ସ୍ମରଣ କରିବେ, ତେବେ କିପରି ଅଧିକ ଫଳ ମିଳିବ! ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମେତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରଣେ ଯିବା ଉଚିତ ।" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଅନ୍ଧକ ଆନ୍ତରିକ ଭାବରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଇ । ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଭଗବାନ ହର ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ହିରଣ୍ୟନେତ୍ରର ପୁଅଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳର ଶିରା ଉପରେ ଦେଖି, କ୍ଷମାଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ବାଳକ; ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ । କ'ଣ ବର ଚାଉଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ବର ଦେବି, ଅନ୍ଧକ ।" ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହିରଣ୍ୟନେତ୍ରର ପୁଅ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଶଙ୍କର, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ।" ଏହି ମହାତ୍ମା ଅନ୍ଧକଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭବ ଚମକି ଉଠିଲେ ଏବଂ ଦାନବ ନାୟକଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ । ସେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଗଣପତିର ପଦବୀ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା, ଅନ୍ଧକଙ୍କର ପିତା ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ? ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ? ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭୂଷଣ ହେଲା? ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ପିତା, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଥିଲେ । ସେ ଦେବତାମାନେ ଜିତି, ପୃଥିବୀକୁ ବନ୍ଧି, ତାଙ୍କୁ ପାତାଳକୁ ନେଇ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦାସୀ ଭାବେ ରଖିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ । ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ବନ୍ଧନ ବିଷୟରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଏହା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ହରି, ପୃଥିବୀର ବନ୍ଧନ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ । ସେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯେପରି ବର୍ତ୍ତମାନ ଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ସମୟରେ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ରାଜା ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କଲେ । ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତର ଟିପ୍ ପକାଇ ସେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ବଧ କଲେ । ସେ ଦେବତାମାନେର ନାଶକ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ଏବଂ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଯେପରି ହୋଇଥିଲା, ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ଭୂଦେବୀଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।