ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଆଢ଼କ ପରିମାଣର ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶତ ଡ୍ରୋଣ ପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏହା ବିଶେଷକରି ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି—ଏଠାରେ କୌଣସି ସଂକୋଚ ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ଯନ୍ତ୍ର, ଯଥା ଢୋଲ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଞ୍ଜ, ବାଂଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଉପକରଣ ସହିତ ଯେଉଁଠି ଏକ ରାତିର ଜାଗରଣ ଏବଂ ବିଧିମୁକ୍ତ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ସେଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯିଏ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦାସ, ପୁଅ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ଚାରିପଟେ ପରିକ୍ରମା କରି, ଧନ, ବିଧି କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥାଏ। ଏହି ପୂଜା କି ହେଲା କି ନାହିଁ, ଏହି ସବୁ ଦୋଷ ଶିବଙ୍କୁ ମାଫ କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ମହାବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଯଜ୍ଞ୍ୟର ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଫଳ ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମିଳେ, ସେଉଁଫଳ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ମୋ ଭକ୍ତମାନେ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ନୁହେଁ—ଏହିଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଶ୍ରୀମୁଖ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବୀ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପାଣି ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ସେ ଅବିମୁକ୍ତରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଓ ମହାନ ଆତ୍ମା ମନ୍ଦର ନିମିତ୍ତେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଗୁହାରେ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ କୃପାପୂର୍ବକ ଦାନବ ଅନ୍ଧକ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗଣ ପଦବୀ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଖ୍ୟାନର ତତ୍ତ୍ୱ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦିଆଗଲା। ଯେଉଁଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କିମ୍ବା ଯଦି ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଚି ଓ ସଂଯମଶୀଳ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ୍ୟର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏବେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଗୁହାରେ ଦମିତ ହୋଇଥିବା ଦାନବପତି ଅନ୍ଧକ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଗଣପଦ ଲାଭ କଲେ, ଏହା କେମିତି ଘଟିଲା ତାହା କହିବି। ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ ଦୟା ଓ ମନ୍ଦରର ଶୁଷ୍କତା ବିଷୟରେ କହିବି। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପରି ଦେହ ଥିଲେ, ସେ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ଧକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ୟାଦ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଜୟ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନଗର ଜୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସହଜ ମଜାରେ ବାସବଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଆକ୍ରମିତ, ବନ୍ଧିତ ଓ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନାରାୟଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେବା ପରେ, ଅନ୍ଧକ ଦୈତ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଦୈବାଯୋଗରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାପତି ଏବଂ ସାଧ୍ୟମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଥିବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଆମେ ଦେବତାମାନେ ଦାନବରାଜାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଛୁ।” ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦାନବ ଆଗମନ ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ଶିବ ତାଙ୍କ ଗଣପତିମାନେ ସହିତ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୟଧ୍ୱନି କରି, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ଚାରିପଟେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ତେବେ ମହାଦେବ ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନବମାନେକୁ ବିନାଶ କଲେ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଭେଦିଲେ। ଅନ୍ଧକ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ପାପର ପଟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନମନ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଋଷିମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ଓ ଗଣପତିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ଦେବମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ ଝଙ୍କାର କଲେ। ଅନ୍ଧକ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଶବ ପରି ପଡ଼ି, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଗଲି, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ପୂଜିଥିଲି। ଏହି କର୍ମଫଳ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମିଳିଛି; ନାହିଁ ହେଲେ, ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭବ? ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେ ଶିବସାନିଧ୍ୟ ପାଏ—ତେବେ ଯେଉଁଠି ଅନେକଥର ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ତାହା ତ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଅନ୍ଧକ ଆନ୍ତରିକ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଅନ୍ଧକ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ନାଶକ ହର ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ତ୍ରିଶୂଳର ଟିପ୍ରେ ଅନ୍ଧକକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ ଭାବରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ। କେଉଁ ଵର ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।” ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହିରଣ୍ୟନେତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଅନ୍ଧକ ଆନନ୍ଦରେ ଅବିବାରିତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋତେ ଵର ଦେବେ, ତେବେ ମୋର ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ମହାତ୍ମା ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭବ ଦେବ ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ସେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଗଣପତି ଦେଖି ସ୍ଥାପିତ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗଣପତି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।