ହେ ଦେବୀ, ରୁଚିକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର କପିଳା ନଦୀ ତଟ, ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଉପାସନା ହୁଏ, ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସଦା ମୋତେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏମିତି ଭକ୍ତିରେ ଯିଏ ମୋତେ ପୂଜେ, ସେ ମୋ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ଯଦି କୌଣସି ପାପମୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏହା ଯେପରିକି ଅବିମୁକ୍ତରେ ହୁଏ। ଏବଂ ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବଡ଼ ଘୃତାଭିଷେକ କରେ, ସେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରେ। ଏଠି ଘୃତାଭିଷେକ ପାଇଁ ଶତ ପଳ ମାପର ସ୍ନାନ ଓ ପଚିଶ ପଳ ମାପର ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ନିୟମ। ବଡ଼ ଅଭିଷେକ ଦୁଇ ହଜାର ପଳର ହୁଏ। ମୋର ଲିଙ୍ଗକୁ ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି, ପାଣି ଛିଟିବା ଓ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ଶତ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଲକ୍ଷ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଦି ପୂଜା କରାଯାଏ, ବଡ଼ ଅଭିଷେକ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହି ସ୍ନାନ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଥାଏ। କେବଳ ପାଣି କିମ୍ବା ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣି ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ପଚିଶ ପଳ ମାପରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶମୀ ଫୁଲ, ବିଳ୍ୱ ପତ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ବିଳ୍ୱ ପତ୍ରକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଚାରି ଡ୍ରୋଣା, ଆଠ ଡ୍ରୋଣା କିମ୍ବା ଦଶ ଡ୍ରୋଣା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଭୋଗ ଦେଉଥିବାରେ, କିମ୍ବା ଏକ ଆଠ ଡ୍ରୋଣା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ଏଠି ଏକ ଆଢ଼କ ଦ୍ୱାରା ଶତ ଡ୍ରୋଣା ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ; ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ସଂକୋଚ ନାହିଁ। ଡ଼ଗଡ଼, ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଞ୍ଜ, ବାଁଶୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ରାତିର ଜାଗରଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ସେ, ତାଙ୍କର ଦାସ, ପୁଅ, ଭାଇ, ଜଣେଇ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ସମେତ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଲିଙ୍ଗକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ୍; ଧନ ନଥିଲେ, ବିଧି ନଥିଲେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ଅଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବଦେବ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। "ଯାହା କରିଛି କିମ୍ବା ନ କରିଛି, ଶିବ, ଦୟା କରି ମାନ୍ୟ କର," ଏହିପରି କହି, ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ମହାବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଉଁପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ କରିବେ; ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ନୁହେଁ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦେବୀ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ପାଣି ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ସେ ଅବିମୁକ୍ତରେ ଦେବଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ମହାନ ଆତ୍ମା ମନ୍ଦର ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ମନ୍ଦରର ଶୋଭାମୟ ଗୁହାରେ ସେ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସେଠାରେ ଭଗବାନ୍ ଦୟା କରି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ଦାନବ ଅନ୍ଧକକୁ ଗଣପତି ପଦବୀ ଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥାର ସାର ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଯିଏ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କହେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଲାଭ କରେ। ଅଥବା, ସେ ଯଦି ପବିତ୍ର ଓ ନିୟମିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି, ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ମନ୍ଦରର ଶୋଭାମୟ ଗୁହାରେ ଦମିତ ହୋଇଥିବା ଦାନବାଧୀଶ ଅନ୍ଧକ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଗଣପତି ପଦବୀ ପାଇଲେ? ମନ୍ଦରରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କୃପା ଏବଂ ସେଠାରେ ଘଟିଥିବା ଶୋଷଣ ବିଷୟରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ତ କୃପା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିଷୟରେ କହିବି। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦେହ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ପୂର୍ବେ ଅନ୍ଧକ ଥିଲା, ଯିଏ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ କୃପାରେ ସେ ଅଜୟ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରର ନଗର ଜିତିଥିଲେ; ସେ ବିଶ୍ୱାସ ସହ ଏବଂ ଖେଳ ଭାବେ ବାସବଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଆକ୍ରାନ୍ତ ଓ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନାରାୟଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମନ୍ଦର ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଅନ୍ଧକ ଦାନବ ଏକ ଅବସରରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶୋଭାମୟ ଗୁହାକୁ ଚାଲିଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାପତି ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ମହେଶଙ୍କ ଠାରେ ଯାଇ କହିଲେ—"ଆମେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହତ, ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛୁ।" ଏହି ଅପୂର୍ବ ଦାନବ ଆଗମନ ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ମହେଶ, ସମସ୍ତ ଗଣପତିଙ୍କ ସହିତ, ଅନ୍ଧକଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜୟଧ୍ୱନି କରି, ତାଲି ମାରି, ଚାରିପାଖରୁ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ମହାଦେବ ଅନେକ କୋଟି ଦାନବକୁ ବିନାଶ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅନ୍ଧକକୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କଲେ। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପାପର ପଟା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା; ତାହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନମନ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ସେହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଋଷିମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗଣପତିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ; ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା। ଅନ୍ଧକ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୃତଦେହ ସଦୃଶ ହୋଇ, ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବ ଧାରଣ କରି ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହି ମହେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲି, ସେଇ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲେ।