ଓ ପାର୍ବତୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ ହେଉଛି ବରୁଣା, ଯାହା ପାପ ଦୂର କରେ। ଏହି ତୀରକୁ ଶୋଭା ଦେଇ, ବରୁଣା ଜାହ୍ନବୀ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇଛି। ଏଠି, ଦିବ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସଂଗମେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ବିଶୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ସଂଗମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜନ୍ମର ଭୟ କିପରି ହେବ? ମୁଁ ଏହି ତୀରକୁ ବଡ଼ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ମନେ କରେ, ଏହା ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପରମ ନିବାସ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ମୋର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ନିବାସ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମଧ୍ୟମେଶାନକୁ ଦେଖିଲେ, ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ଭୃଗୁପୁତ୍ର ଶୁକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ; ଏହା ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଅମରମାନେ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ଦେଖି, ଶିଳା ନିୟମିତ ଲୋକ ତୁରନ୍ତ ପାପମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନେ ପୁନଃ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦେବକଣ୍ଟକ ନାମକ ଦାନବ, ଏକ ଗୋମାୟୁ ରୂପ ଧରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ବର ପାଇଥିଲେ; ବନ୍ଧନର ଭୟରେ ଥିଲେ। ମୁଁ, ହିମବତଙ୍କ ଝିଅ, ଜମ୍ବୁକେଶ ରୂପରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲି; ଏହି କାରଣରେ, ଆଜିଯାଏ ମୁଁ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର ଭାବେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶୁକ୍ର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ସ୍ଥାପିତ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗମାନେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଏହି ଭାବରେ, ପାର୍ବତୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନେ ମୋର ନିବାସ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ବିବରଣ କରିଛି; ଏବେ ଆଉ ଏକ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଶୁଣ: ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଚାରି କ୍ରୋଶ ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତୃତ। ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହା ଏକ ଯୋଜନା ଦୂରିକୁ ମାପାଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଏହା ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଓ କେଦାରରେ ନିବାସ କରିଛି। ଏହି ଦେଖି, ଗଣ ଦେବତା ଦେଖିବାର ସ୍ଥିତି ମିଳେ; ଏଠି ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ଏଠି ଗାଣପତ୍ୟ ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ। ତେଣୁ, ମହାଳୟ, କେଦାର ଓ ମଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟରେ, ଅବିମୁକ୍ତ ସ୍ଥଳ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ମନେ ରଖାଯାଏ। କେଦାର, ମଧ୍ୟମ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ମହାଳୟ ନାମକ ସ୍ଥାନ—ଏହି ସମସ୍ତ ମୋର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠି ଥିଲାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଶୁଭ; ମୁଁ କେବେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ। ଏଠି ମୋର ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ, ଲୋକ ତୁରନ୍ତ ପାପମୁକ୍ତ ଓ ସଂସାର ର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି ଶିଳା, ସଂଗମେଶ, ସ୍ୱର୍ଲିନ, ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଈଶାନ, ଗୋପ୍ରେକ୍ଷ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଉପଶାନ୍ତ, ଶିବ, ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥଳର ନିବାସୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର, ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ ଓ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର— ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପୁନଃ ସଂସାର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଏପରି କଥା କହି, ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଏଠି ମହାଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ନିବାସ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସ୍ଥଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଗଲା। ପଶୁପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶ୍ୱେତ ଭସ୍ମରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମହାତ୍ମା ଭକ୍ତମାନେ, ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଏଠି ପ୍ରକାଶ ହୋଇଲେ। ଏହି ଶତ ଶତ ଭକ୍ତମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯୋଗରେ ଲିନ ହୋଇ, ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଈଶ୍ୱରରେ ଲିନ ହେଉଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଉମାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତିନି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଂଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରି, ଏକା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପାର୍ବତୀଙ୍କ କେଶ ଶିରେ ଖଡ଼ା ହେଲା, ତିନି ଏହି ରୂପକୁ ଆଉ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଏହି ରୂପ ତୁମେ ଦେଖିପାରିନାହିଁ ବୁଝି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବସି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏହିପରି, ତିନି ଆଉଥରେ ମହାତ୍ମା ହରାଙ୍କୁ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ; ଯୋଗୀମାନେ ବି, ଅବସାନ ସ୍ଥାପିତ କରି, ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ଜନ୍ମ ବୀଜ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ବୀଜ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରକାଶିତ, ଆଉଥରେ ଶୁଭ ଶରୀରରେ, ନୀଳ ଲାଲ ରୂପରେ ବସିଗଲା। ଏହି ଦେଖି, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହର୍ଷରେ ଭରିଗଲା, ତିନି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପାଦେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଏମାନେ କିଏ?" ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ଏମାନେ ଭକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ—" "ଏଠି ଏମାନେ ଯେଉଁ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି, ଏକ ଜନ୍ମରେ, ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଶକ୍ତି ଓ ମୋର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା—" "ମୋ ନିଜ ରୂପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ; ତେଣୁ, ଏହି ମହାପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କରନ୍ତି—" "ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ପ୍ରତି ମାସର ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।" "ଓ ଦେବୀ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ, ବାରାଣସୀରେ ପୂଜା ହୁଏ, ବିଶେଷ କରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ।