ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପବନର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଓ ହିମାଳୟ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ସେଉଠାରେ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଗଛର ଝୁପୁଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ମାଛିମାନେ ଝୁଲିଥିଲେ, ଆମ୍ବ ଏବଂ କଦମ୍ବ ମାଳିକା ମଧୁର ମାଳା ଭିତରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଝୁମୁଥିଲେ। ତଳକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ପବନରେ ଉଡିଯାଉଥିବା ଫୁଲର ଗୁଛ ଜଳକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ମଦ ମତ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଝୁପୁଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ତାହା ସହିତ, ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ବୟାକୁ ଭୟଭିତ କରିଦେଉଥିବା ପବନରେ ମୃଗମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଉପବନ ତିଲକ ଗଛରେ ସୁଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଚିତ୍ରିତ ଥିଲା। ଅଶୋକ ଗଛର ଶାଖା ହଳଦୀ, ସିନ୍ଦୂର ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ ଥିଲା, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ସୁନାର ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଫୁଲର ଗୁଛ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଶାଖା ବିକାଶିତ ଥିଲା। କେଉଁଠି କଳି ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ମାଟିକୁ ଢାକିଥିଲା, କେଉଁଠି ପୁନି ପ୍ରବାଳ ରଙ୍ଗର ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ ସୁନା ଭାବରେ ମାଟି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଥିଲା; ଲାଲ ଅଶୋକ ଗଛର ଶାଖା ଫୁଲର ଭାରେ ଝୁଲିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ରମ୍ୟ ଉପବନରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଶିବ, ହିମାଳୟ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ, ପ୍ରିୟ ଗଣେଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏକ ଅତି ପ୍ରିୟ ଉପବନ ଦେଖେଇଲେ। ଏହି ଉପବନ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଉତ୍ସାହିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ପଶୁମାନେ ରେହିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତା ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧେଇଲେ, ଏବଂ ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ। ଏପରେ, ଦେବୀ ଗଣେଶ ଓ ନନ୍ଦିମୁଖ ସହ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ କହିଲେ— “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉପବନ ଦେଖାଇଲେ, ଏହାର ମହିମା ଆଉ ଏକଥର କହନ୍ତୁ।” ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ଶିବ ମଧୁର ହସରେ ଗିରିଜାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ମୁହଁର ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ କରି, କହିଲେ— “ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ବାରାଣସୀ, ଏହା ସଦା ମୋର; ଏହିଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋର ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋର ଲୋକକୁ ଆଶା କରି ଏଠି ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଠି ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ମନ ଏକାଗ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ଉପବନର ଅନେକ ଗଛ ଓ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଏଠାରେ ପଦ୍ମ ଓ ଶତଦଳ ତଳା ହ୍ରଦ ରହିଛି, ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏହି ଶୁଭ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ମୁଁ ସଦା ଏଠି ବସିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ପାଏ— ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ମୋର ମନ ଏଠି ଲଗିଛି ଓ ମୋର ଭକ୍ତ ସଦା ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରି ଏଠି ବସନ୍ତି। ଏଠି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଥାଉଣି ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏଠି ଯଦି କେହି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଏହି ମୋର ଦିବ୍ୟ ନଗରୀ, ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହା ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ଏହିଠାରେ ମୁଁ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରେନି, ଏହିଠାରେ କେବେ ବି ମୁଁ ମୁକ୍ତ କରେନି, ଏହିଠାରେ ଏହିଠାର ନାମ ଅବିମୁକ୍ତ। ନୈମିଷ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର କିମ୍ବା ପୁଷ୍କର ଯେଉଁଠି ନହେଉ, ଏଠି ଯେଉଁ ମହତ୍ତ୍ୱ ମିଳେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ନାହିଁ। ପ୍ରୟାଗ କିମ୍ବା ଏଠି ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଧର୍ମର ଉପନିଷଦ ହେଉଛି ସତ୍ୟ; ମୋକ୍ଷର ଉପନିଷଦ ହେଉଛି ଶାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥର ଉପନିଷଦ କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି କେହି ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଶୁଅ, ଖେଳିବା କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ହଜାର ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାଶୀ ନଗରୀ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗର ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଠାରୁ ଭୂତ ହେବା ଭଲ। ତେଣୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଅବିମୁକ୍ତର ସେବା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏଠି ମହାତ୍ମା ଯୈଗୀଷବ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଓ ମୋର ଭକ୍ତିରେ, ଯୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କ ଗୁହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେଠି ସେ ମୋତେ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରି, ଯୋଗାଗ୍ନି ତୀବ୍ର ଭାବେ ଜଳାଇଥିଲେ; ଏଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ମହାମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଠି ପଣ୍ଡିତମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟଠାରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ। ମୁଁ ସେମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗଶକ୍ତି, ଆତ୍ମସାଖ୍ୟାତ୍କାର ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନର ବିବରଣୀ ଦେବି। ଏଠି ମୋର କ୍ଷେତ୍ରରେ କୁବେର ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରି, କେବଳ ଏହି ସ୍ଥାନର ସେବା ଦ୍ୱାରା ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ଯେଉଁ ହେବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭକ୍ତ; ଏଠି ମୋତେ ପୂଜା କରି ଅପୂର୍ବ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ। ଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ, ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା ତିନି ମଧ୍ୟ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ବେଦ ପ୍ରଚାରକ ହେବେ। ସେମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବ ଋଷି, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ। ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଏଠି ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି। ଯଦି କେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଧର୍ମରେ ଅନୁରାଗ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଦୃଢ଼, ଅଲୋଭୀ, ପବିତ୍ରତାରେ ଅଟୁଟ, ନିୟମିତ, ଓ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିତ୍ତ ନ ଲଗାଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଏକତ୍ୱରେ ଲୀନ। ଏଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ଯେଉଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଆସକ୍ତି ରହିତ, ସେମାନେ ମୋର କୃପାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି।