ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିଜ ଜୀବନରେ କିଛି ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଅପରାଧରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଯଦି କେହି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ ଅତି ଗୁରୁତର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ୍ରିଚ୍ଛ୍ରାତିକ୍ରିଚ୍ଛ୍ର କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳତାରେ ନାରୀକୁ ଦେଖି ସ୍ଵପ୍ନଦୋଷ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଦିନରେ ଷୋଳ ଶ୍ୱାସନିରୋଧ କରିବାକୁ ନିୟମିତ । ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି । ଯଦି ଏହି ଘଟଣା ରାତିରେ ଘଟେ, ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ବାରଟି ଶ୍ୱାସନିରୋଧ କରିବା ଓ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏପରି ଶ୍ୱାସନିରୋଧ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ କେବଳ ଏକବେଳ ଭୋଜନ, କିମ୍ବା ମଧୁ, କିମ୍ବା ମାଂସ, କିମ୍ବା ଜଳରେ ସିଦ୍ଧ ନହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ । ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବର୍ଜିତ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଉଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ । ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ କଥା, ମନ କିମ୍ବା ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶିଳ୍ପୀ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ଦେ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ । ଯିଏ ନିର୍ମଳ ହୁଏ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମାଟି ଓ ପାଥରକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚଳ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଅବିନାଶୀ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଏବେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବାର କିଛି ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ।" ଯଦି କେହି ଅରୁନ୍ଧତୀ ତାରା, ଧ୍ରୁବତାରା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ କିମ୍ବା ମିଳ୍କିୱେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ବର୍ଷ ଏକ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯଦି କେହି ଅରିଶ୍ମବାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ରେଖାମୟ ଅଗ୍ନି ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଏଗାର ମାସରୁ ଅଧିକ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯଦି ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ଵପ୍ନରେ ବାମ ଦିଗରେ ପିଶାବ, ମଳ, ସୁନା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଦଶ ମାସ ବଞ୍ଚିବେ । ଯଦି ସୁନାର ରଙ୍ଗର ଗଛ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର, କିମ୍ବା ଭୂତପିଶାଚ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ନଅ ମାସ ବଞ୍ଚିବେ । ଯଦି କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା ଅତି ମୋଟା କିମ୍ବା ଅତି ଶୁକ୍ଳା ହୋଇଯାନ୍ତି, ସ୍ୱଭାବ ରୁ ଅନ୍ୟରୂପ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେ ଆଠ ମାସ ବଞ୍ଚିବେ । ଯଦି କାହାର ଚାଲିବା ସମୟରେ ଚାଲିତା ପାଦ ଆଗୁଆ କିମ୍ବା ପଛରୁ ଛିଣ୍ଡାଯାଏ, କିମ୍ବା ବାଳି କିମ୍ବା କଦରେ ଫସିଯାଏ, ସେ ସାତ ମାସ ବଞ୍ଚିବେ । କଉଁ, ପାଇଁଜା, ଗିଧ କିମ୍ବା ମାଂସାହାରୀ ପକ୍ଷୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବସିଲେ, ସେ ଛଅ ମାସ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ । କଉଁ ଶାରି ରେ ଚାଲିବା, ଧୂଳି ବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଯିବା, କିମ୍ବା ନିଜ ଛାୟା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ, ସେ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ମାସ ବଞ୍ଚିବେ । ଯଦି ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏହି ବିଦ୍ୟୁତ ଦୃଢ଼ ଅଛି, କିମ୍ବା ଜଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ତିନି କିମ୍ବା ଦୁଇ ମାସ ବଞ୍ଚିବେ । ଯଦି ଜଳରେ କିମ୍ବା ଆଇନାରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ବିନା ନିଜକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଏକ ମାସରୁ ଅଧିକ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯଦି ଶରୀରରୁ ମୃତଦେହ ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଚର୍ବି ଗନ୍ଧ ଆସିଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ । ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିଲେ ଅର୍ଧ ମାସ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରହିବେ ନାହିଁ । ଯଦି ସ୍ନାନ ପରେ ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ଧୂଆଁ ଉଠିଯାଏ, ସେ ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯିବେ । ଜୀବନବାୟୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ମୂଳସ୍ଥାନକୁ କଟିଦେଉଛି, ଜଳ ଛୁଇଁଲେ ଆନନ୍ଦ ନ ମିଳିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ । ସ୍ଵପ୍ନରେ ଭାଲୁ କିମ୍ବା ବାନର ଦ୍ୱାରା ଏକ ରଥରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଗୀତ କିମ୍ବା ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣିବେ । ଯଦି ସ୍ଵପ୍ନରେ କଳାବସ୍ତ୍ରପରିଧାନ କରିଥିବା କଳା ନାରୀ ଗୀତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୂପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନେଉଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ହରାଇବେ । ଯଦି ଗଳାରେ ଗହ୍ୱର କିମ୍ବା ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଦେଖନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ । ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ ଦେହ କଦର ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଛି, ସେ ଦିନେ ଚାଲିଯିବେ । ଅଂଗାର, କାଳିଆ ଝାଣ୍ଡା, କେଶ, ଶୁଷ୍କ ନଦୀ, ସାପ ଦେଖିଲେ, ଦଶ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଯିବ । ଯଦି ସ୍ଵପ୍ନରେ ଭୟଙ୍କର କଳା ପୁରୁଷ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିବା ଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ପାଥର ମାଡ଼ିବେ, ସେ ସିଘ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ । ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତରେ ଯଦି ଶିଆଳ ମୁହଁରେ ଉଲାହଣ ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ । ସ୍ନାନ ପରେ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ କମ୍ପିଲେ, ଆୟୁ ଶେଷ । ଯଦି ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଦେହ ବାରମ୍ବାର କମ୍ପିଥାଏ, ଦୀପ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ । ରାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ କିମ୍ବା ଦିନେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଦେଖିଲେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଚକ୍ଷୁରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଚାଲିଯିବେ । ଯଦି ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା କାନ ତାଳୁଠୁ ଖସିଯାଏ, କିମ୍ବା ନାକ ବାଙ୍କା ହୋଇଯାଏ, ଆୟୁ ଶେଷ । ଯଦି ଜିହ୍ବା କଳା ଓ କଠିନ, ମୁଁହ କମଳର ରୂପ ନେଇଛି, କିମ୍ବା ଗଣ୍ଡ ରକ୍ତାବଳି ଉଠିଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ । ଯିଏ ଖୋଲା କେଶରେ ହସେ, ଗାଏ କିମ୍ବା ନୃତ୍ୟ କରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି । ଯଦି ଦେହ ଏକାଧିକ ଥର ଧଳା ମେଘ କିମ୍ବା ଧଳା ଶାର୍ଷପ ଦାଣା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ହୋଇଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ । ସ୍ଵପ୍ନରେ ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଉଠାଇଦିଆଯାଇଥିବା ଉଠ କିମ୍ବା ଗଧା ଦେଖିଲେ, ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି, ତେବେ ଜୀବନ ଶେଷ । ଯଦି ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଏକଠି ହୁଏ, କିମ୍ବା କାନରେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁରେ ଆଲୋକ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଗମ୍ଭୀର ଚିହ୍ନ ।