ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଯେ, କେବେ ମୃତକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ପରେ ନିଜେକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଘୃତ ଭୋଜନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯଦି ଗୁରୁ ବା ବେଦବିଦ୍ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ। ମାମା, ଭାଇ, ଦ୍ୱିଜାତି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସଂଗୀ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଦେଶବାହାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଶୁଦ୍ଧି ସତ୍ୟ ସମୟରେ ହୋଇଯାଏ। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ। ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଭିଷିକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ତ୍ରୁଟି କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଚି ଲାଗେ। ବୈଶ୍ୟମାନେ ପନ୍ଦର ଦିନ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଏକ ମାସ ପରେ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟର ପରମ ଶୁଦ୍ଧି ସଂକ୍ଷେପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି। ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଅନୁକ୍ରମିକ ଅଶୁଚି ନାହିଁ। ତ୍ରେତାଯୁଗଠାରୁ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ମାସ ଋତୁଶୂଚି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। କୃତୟୁଗରେ ସେମାନେ ଯୁଗାନୁଗୁଣିକ ଜନ୍ମ ଓ ବିୟୋଗ ପାଇଥିଲେ, ତ୍ରେତାଯୁଗଠାରୁ ଭାରତ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରେ ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ନୁହଁ। ମହାବିତ, ସୁବିତ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଆଦି ଏଠି ଧର୍ମ ଭାରତର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଚଳିତ। କୃତୟୁଗରେ ଜୀବନ ଜୀବନର ସାର ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିଲା, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଘରେ ଲାଗିଥିବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚଲିଥିଲା। ଅସମୟର ଫସଲ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର କାମ, କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବଦଳିଗଲା। କାମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭୋଗ, କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାରଣରୁ ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦଳିତ ଓ ଅଦଳିତ ଦୁହେଁ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚିର ଦୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି, ନାରୀ-ପୁରୁଷଙ୍କର କାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ଗଛ ଅସମୟରେ ଚିନ୍ନ, ନଷ୍ଟ ଓ ପୁନର୍ବାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ଦୋଷରୁ ରକ୍ଷାପାଇଁ ଋତୁଶୂଚି ନାରୀଙ୍କ ସହ କଥା ନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଦିନ ସେ ଚଣ୍ଡାଳୀ ଭଳି ଏଡ଼ିଯିବା ଦରକାର। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭଳି ଏଡ଼ିବା, ତୃତୀୟ ଦିନ ଅର୍ଧ ମାତ୍ରାରେ ଏଡ଼ିବା, ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଅର୍ଧ ମାସରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଷୋଳହ ଦିନରୁ ନାରୀମାନେ ନିଜେକୁ ପିଶାବ ଭଳି ଶୁଧ୍ଧ ଭାବିବେ। ଯଦି ଅଶୁଚି ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହେ, ତେବେ ସେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହିଥାଏ; ଯଦି କୁଡି ଦିନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେ ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ। ସ୍ନାନ, ଶୌଚ, ଗୀତ, କ୍ରନ୍ଦନ, ହସ, ଯାତ୍ରା, ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ, ଜୁଆ ଓ ଲେପନ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଡ଼ିବା ଦରକାର। ଦିନେ ଶୋଇବା, ଦନ୍ତ ଧୋଇବା, କାମ କଥା ବା ଚିନ୍ତା କଲେ ଏହି ସମୟରେ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ଉପାସନା ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଏଡ଼ିବା ଦରକାର। ଋତୁଶୂଚି ନାରୀଙ୍କୁ ଛୁଇଁବା ବା କଥା କହିବା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ସେ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ ଏଡ଼ିବେ, ସ୍ନାନ ପରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଛୁଇଁବେ ନାହିଁ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରିବେ, ବ୍ରହ୍ମକୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ବା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, କିମ୍ବା ଦୁଧ ସେବନ କରି ନିଜେକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରିବେ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ସେକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା କଲେ ଅଲ୍ପାୟୁ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମଚ୍ୟୁତ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅପତ୍ର ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏହି ଦିନ ଅଭିଗମ କଲେ ଶିଶୁ ଦରିଦ୍ରତାର ସମୁଦ୍ରରେ ଏ ଡୁବିଯାଏ। ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ନିୟମାନୁସାରେ କନ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଭିଗମ କରିପାରିବେ। ରକ୍ତ ଅଧିକ ଥିଲେ କନ୍ୟା, ଶୁକ୍ର ଅଧିକ ଥିଲେ ପୁତ୍ର, ଦୁହିଁ ସମାନ ଥିଲେ ନପୁଂସକ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଷଷ୍ଠ ଦିନ ଅଭିଗମ କଲେ, ସେ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରର ମାତା ହୁଏ; ସେଇ ପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। 'ପୁମ୍' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନରକ, ଏବଂ ନରକ ହେଉଛି ଦୁଃଖ। ଏହିପରି ପୁରୁଷ ଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ସପ୍ତମ ଦିନ କନ୍ୟା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଭିଗମ କଲେ ସେ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିବେ; ଅଷ୍ଟମ ଦିନ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ନବମ ଦିନ କନ୍ୟା, ଦଶମ ଦିନ ଶିଶୁ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ; ଏକାଦଶୀ ଦିନ ପୁନି କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଧର୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ପାଳନ କରୁଥିବା ସନ୍ତାନ ହୁଏ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ମୂଢ଼ା ଓ ବିକ୍ଷୋଭ କାରଣା ନାରୀ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏହି ଦିନ କେବେ ଅଭିଗମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଅଭିଗମ କଲେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ, ଷୋଳହ ଦିନ ଜ୍ଞାନସିଧ୍ଧା ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସମ୍ଭୋଗ ସମୟରେ ବାୟୁ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଥାଏ; ଏହି ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ କନ୍ୟା, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କଲେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ନଥିଲେ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପବିତ୍ର, ହସୁଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ଅଭିଗମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶିଷ୍ଟାଚାର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଶିଷ୍ଟାଚାର ଯିଏ ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଅନ୍ୟମାନେ ପାଠାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ଶିବଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାପ ଶୁଧ୍ଧି କରେ। ପାପ ତିନି ପ୍ରକାର—ବାଣୀ, ମନ, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦିନ ରାତି ଏହି ସଂସାରକୁ ଆବୃତ କରି ରଖିଥାଏ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାପ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ—ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ। ଏହିପରି ଜୀବନକୁ ସତର୍କତାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଜଣ ସତର୍କ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଯୋଗ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଚାଇଁଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଜୟ କରି ଅପୂର୍ବ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଯୋଗର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ଓ ଅଧମ ଦୁହିଁକୁ ଦେଖି, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକେ ସେଇ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପରିବ୍ରାଜକଙ୍କ ନିୟମ ଓ ଉପନିୟମ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।