ଏହି ସମୟ ସାରା ମନେ କରିବା ଉଚିତ—“ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବି।” ଏହିପରି ଭାବନା ଧାରଣ କଲେ, ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଆକାଶରୁ ପବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପବନରୁ ଜଳ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ, ଜଳରୁ ପ୍ରାଣ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରାଣରୁ ଶୁକ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଠି ରକ୍ତର ତିରିସିଟି ଅଂଶ ଓ ଶୁକ୍ରର ଚୌଦ ଅଂଶ ରହିଛି; ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ମିଶି ଗର୍ଭ ତିଆରି ହୁଏ। ତା’ପରେ ପିତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଗର୍ଭ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଆବୃତ ହୁଏ, ଏବଂ ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଉନ୍ନତି ପାଏ। ମାଆଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପାଚିତ ପୋଷଣ ନାଭି ଦ୍ୱାରା ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହି ପ୍ରାଣବାୟୁଗୁଡ଼ିକ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଧାର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ନଅ ମାସ ପରେ, ଶିଶୁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ମୁଡ଼ି, ଶରୀର ଅଂଗଗୁଡ଼ିକ ଚିପି ରହି, ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଗର୍ଭରେ ବସିଥାଏ। ଏହି ନଅ ମାସ ଗର୍ଭରେ ରହି, ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାର ଦେଖି, ନିଜ ପାପ କାର୍ମା ଦ୍ୱାରା ନରକ ଅନୁଭବ କରେ। ସେଠାରେ ତାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଳର ଜଙ୍ଗଲ, ଶାଲ୍ମଲି ଗଛ କଟାଯିବା, ପିଟାଯିବା, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଖାଇବା ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ। ଯେପରି ଜଳ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେପରି ଛିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଆତ୍ମା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଥାଏ; ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ମଣିଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏକାକି ଯାଏ; ସେଠି କେବଳ ନିଜ କର୍ମ ସହଯାତ୍ରୀ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଯାଏ, ସେଠି କେହି ସାଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ; କେବଳ ନିଜ କର୍ମ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଯମର ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନୁସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରନ୍ତର କ୍ରନ୍ଦନ କରନ୍ତି, ଅପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଅନେକ କଠିନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଶୋଷିତ ହୁଏ। ମଣିଷ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ କରେ, ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଜୀବର ଏହି ଜନ୍ମମାଳାର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ପୂର୍ବ କାର୍ମା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ସଂସାର ଚକ୍ର ଛଅ ପ୍ରକାରରେ ଘୁରୁଛି। ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ପଶୁର ଦଶାକୁ, ପଶୁରୁ ମୃଗ, ମୃଗରୁ ପକ୍ଷୀ, ପକ୍ଷୀରୁ ସର୍ପ ଓ ତା’ପରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଦଶାକୁ ଯାଏ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଯେ, ସର୍ପ ଦଶାରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ହୁଏ; ଉଦ୍ଭିଦ ଦଶାରେ ନୂତନ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। କୁମ୍ଭାରଙ୍କ ଚକ୍ର ପରି ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ମଣିଷରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକଥର ଘୁରୁଛି। ଏହି ତାମସିକ ଚକ୍ର ଏଭଳି ଘୁରୁଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଚକ୍ର ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଚକ୍ର ପିଶାଚ ଦେଖି ଶେଷ ହୁଏ, ତାହା ଦେବଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଜଣାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମ ଦଶାରେ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଦଶାରେ କେବଳ ତମସ୍ ରହିଥାଏ। ଏହି ଚୌଦ ଦଶାରେ ରଜସ୍ ଆଧାର ହିସାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣବନ୍ଧନକୁ ଆଘାତ କରାଯାଏ, ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହିପରି ସଂସାର ଚକ୍ର ପୂର୍ବ କର୍ମର ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ତେଣୁ, ମହାମୁନି, କିପରି ସେଠାରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବେ? ମଣିଷ ସବୁବେଳେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ; ତେଣୁ, ଏହି ଚୌଦ ଦଶା ଜନ୍ମଚକ୍ର ବୁଝି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସଂସାର ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସଦା ଧର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଉନ୍ନତି ହୋଇ, ସଂସାର ଚକ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାଯାଏ। ଏହିପରି, ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଏହି ଆତ୍ମା ଉଚ୍ଚତମ ଜଳ, ପରମ ଆଲୋକ, ଅପୂର୍ବ ସେତୁ; ଏହାର ବିକାଶ ଓ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ହୁଏ। ଏହି ସେତୁ ଭାବେ, ଆତ୍ମା, ଦିଗ୍ମୁଖୀ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶୋଭିତ, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଠାକୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁଣି ହୃଦୟରେ ତାହାକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଯଥାବିଧି ଲୋକନାଥ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚ ହବିଷ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଅର୍ପଣ କରି, ମନକୁ ସେଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ କରି, ହୃଦୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିକୁ କ୍ରମିକ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକଥର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଚୁଷି, ଅର୍ପଣ ପରେ ନିରବ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ହବିଷ୍ୟ ପ୍ରାଣବାୟୁ ପାଇଁ ହୁଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅପାନ ପାଇଁ, ତୃତୀୟ ଭଳି ଭାବେ ବ୍ୟାନ ପାଇଁ, ଚତୁର୍ଥ ଉଦାନ ପାଇଁ, ପଞ୍ଚମ ସମାନ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ହବିଷ୍ୟକୁ ସ୍ୱାହା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅର୍ପଣ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୁଣି ଜଳ ଚୁଷି ମୁଁହ ଧୋଇ, ହୃଦୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଣବନ୍ଧନର ଗଠଠି ନିଜ ଆତ୍ମା; ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଲୟକାରୀ; ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମାର ପ୍ରାଣବାୟୁ, ସେ ନିଜକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ରୁଦ୍ର ପ୍ରାଣବାୟୁରେ ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ପ୍ରାଣମୟ; ପ୍ରାଣବାୟୁ ଓ ରୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତମ ଅମୃତ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋରେ ଶୁଭଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ—ସ୍ୱାହା—ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର୍ୟାମୀ ଆତ୍ମାକୁ; ଏହି ପଞ୍ଚ ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।” “ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ଶରୀର ନଗରରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ଆତ୍ମା, ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ପରମ କାରଣ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିତ୍ୟ ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ; ଆପଣ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ବୃଷଭର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ମୃଦୁ ହେଉନ୍ତୁ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ହେଉ, ଏହି ଅର୍ପଣ ଆପଣଙ୍କୁ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ କଥା ବିଶେଷତଃ ଗୁଣ ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି।