ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି—ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉଦ୍ଭବ ଓ ବିନାଶ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଯଥା ତଥା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେ ସବୁ ଏକ ଶକ୍ତିର ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ଗନ୍ଧ, ରୂପ ଓ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିମ୍ବା ନହୁଏ। ଏହି ପରମେଶ୍ୱର କେବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ କେବେ ଚିରିଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭାଗିଯାନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ କେବେ ଜଳିଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୂଢ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ କେବେ ଗଳିଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଲିନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ କେବେ କମିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, କେବେ ପୁରୁଣା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ କେବେ ତିଆରି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏଭଳି ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ଗନ୍ଧ, ରସ, ରୂପ, ସ୍ପର୍ଶ, ଶବ୍ଦ, ରଙ୍ଗ, ଧ୍ୱନି ଓ ଗୁଣ ରହିତ; ସେ କେବେ କିଛି ଲକ୍ଷଣ ରହିତ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ତାହାରେ ବାନ୍ଧି ଯାନ୍ତି ନାହିଁ; ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ; ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦ୍ୱାରା ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷକୁ 'ପୁରୁଷ' ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନ କରନ୍ତି। ସେ ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶାସନ ରଖିଥାନ୍ତି; ସବୁଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଏହି ପୁରୁଷ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯିବାଯାଏ; ଏହିପରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଶୁପତ ଯୋଗକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ଯୋଗ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଶିବ ସହିତ ଏକତାର କାରଣ; କିମ୍ବା ଯଦି କୌଳିନ ଭାବରେ କିଛି କରାଯାଏ, ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ। ରାଗ କିମ୍ବା ତମୋ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ସେଠାରେ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିବେ; ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଜଣେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଆଉଥରେ ମାନବ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରୁ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞର ଉଦ୍ୟମ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ। ପୁନର୍ବାର, ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଏହିପରି, ମୁକ୍ତି ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ; କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ଏକତା ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ସେ ଶତ ଶତ ବର୍ଷ ପରି ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ଯିଏ 'ବିଶ୍ୱ' ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ହେବାପରେ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର; ସେ ବିଶ୍ୱର ରୂପଧାରୀ, ବିଶ୍ୱ ଗନ୍ଧ, ବିଶ୍ୱ ମାଳା, ବିଶ୍ୱରେ ପରିଧାନିତ; ସେ ଭୂମିକୁ ଗାଁ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଇଥାନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ପୁରାତନ ଋଷି, ଶାସକ, ସୂକ୍ଷ୍ମରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବଡ଼ରୁ ବଡ଼। ସେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପୁରୁଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ଗୁଣ ରହିତ, ଚେତନ, ଶାଶ୍ୱତ, ସଦା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତର ଏସେନ୍ସ। ସେ ହାତ, ପା, ପେଟ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ଜିଭ ରହିତ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଅତିକ୍ରମ, ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏକମାତ୍ର। ସେ ସମସ୍ତ କୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ, ମହାପୁରୁଷ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ। ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଜଡ଼, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହ ଏକତା। ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ହାତ, ପା, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କାନ ରଖି, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଅବସ୍ଥିତ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏକତା ହୋଇ, ଜ୍ଞାନୀ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ, ଶାଶ୍ୱତ, ସମସ୍ତଠାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପୁରୁଷକୁ ଜାଣି, ମୂଢ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ମହାତ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ସର୍ବାତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେ କେବେ ମୂଢ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରିକି ପବନ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧରିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ଶରୀର ଭିତରେ ବସିଥାଏ, ସେପରି ପୁରୁଷ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବୁଦ୍ଧ ଓ ଅଘ୍ରାହ୍ୟ। ଯଦି କିଛି କର୍ମ ଶେଷ ରହିଯାଏ, ତେବେ ସେ ରେତସ ଓ ରକ୍ତ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ଏକତାରୁ, ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସମୟ ଅନୁସାରେ 'କଳଳ' ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମୟ ଅନୁସାରେ, କଳଳ ଫୁଲି ଗୋଟିଏ ଫୁଲା ହୁଏ, ମାଟି ଚକାରେ ଘୂରି ଗଠିତ ହେବା ପରି। ହାତ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହେବା ପରେ ଏହା ଗୋଲା ଆକୃତି ନେଇଥାଏ; ଏଭଳି ଶକ୍ତି ଭିତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରାଣବାୟୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମୁଁ ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିଲେ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେବି; ନବଜାତକୁ ବୈଷ୍ଣବ ପବନ ଛୁଇଁବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜାର ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ, ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ—'ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବି'; ତାପରେ, ଆକୃତି ଓ ବୟସ୍ ଅନୁସାରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ବାୟୁ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବାୟୁରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଜଳରୁ ପ୍ରାଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପ୍ରାଣରୁ ରେତସ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ରକ୍ତର ତିରିଶି ଅଂଶ ଓ ରେତସର ଚଉଦ ଅଂଶ ଅଛି; ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ଏକତା କରି ଗର୍ଭ ଗଠିତ ହୁଏ। ଗର୍ଭ ଏକତା ଓ ପଞ୍ଚ ବାୟୁରେ ବେଡ଼ି ଯାଇ, ପିତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ବିକାଶ ପାଏ। ମାତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟରୁ ପାଚିତ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା, ନାଭି ମାର୍ଗରେ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହି ବାୟୁ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଧାର। ନଉ ମାସ ପରେ, ଦୁଃଖ ଭିତରେ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଭାଙ୍ଗି, ଅଙ୍ଗ ଲୁଚି ଯାଇ, ସେ ଚଳିବା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ। ନଉ ମାସ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଗର୍ଭଦ୍ୱାରରେ ତଳ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଇ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନରକ ପାଏ।