ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବୟସ୍କ କିମ୍ବା କିଶୋର, ଡିଣ୍ଡି କି ଅଣ୍ଡଜ, ଜଙ୍ଗମ କି ଅଚଳ—ସମସ୍ତେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି କୃପା ଦ୍ୱାରା ଆଉ କୌଣସି ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଦେବଦେବ ମହାଦେଵ ଶିବ, ନିଜେ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର କାରଣ। ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହାଲୋକ, ପିତୃଲୋକ, ତାପୋଲୋକ, ସତ୍ୟଲୋକ ଓ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ—ସମସ୍ତ ଏହି ଜଗତ ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦେହ, ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆବରଣ, ସାତ ଦ୍ୱୀପ, ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ସାଗର, ସମସ୍ତ ବାୟୁ ଧାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ—ସମସ୍ତେ ଭବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଇ ଭବଙ୍କୁ ଶରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ର ଅଟୁଟ ଆଦିଶକ୍ତିର ଅଂଶ; ସେଠିପାଇଁ ମହାପୁରୁଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ଅନେକ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଅମ୍ବିକାଙ୍କ କୃପାରେ ଯେତେବେଳେ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳ ଆକାଶରେ ଚଳିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ କଥା ହେଲେ। ପରେ, ସେହି ଆକାଶଚାରୀ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଭୁ ସହ ବିଲୟ ଲାଭ କରି, ସ୍ଥିର ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—“ହେ ସୂତ, କେଉଁଠି ଏହି ଧରାରେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ କେମିତି ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ କରି କୁହ।” ଏପରେ କହାଯାଉଛି—ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଯୋଗ ମାର୍ଗ ଅତି ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଚିତ୍ତରେ ନିତ୍ୟତାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମାସନ ନେଇ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତା ବିଧାନ କରି, ଛବିଶିଟି ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଉପାୟ ଅନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ଷୋଳ ଭାବରେ ଓ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଉମାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଓ ଅଷ୍ଟରୂପରେ, ଏହି ଅଷ୍ଟରୂଦ୍ର ଏବଂ ଚଉଷଠି ଭାବରେ ବିକାଶିତ। ଏହିପରି ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଗୁଣରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏଭଳି କ୍ରମିକ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଯେ ପାଶୁପତ ଯୋଗ ମୋକ୍ଷ ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଏହି ମାର୍ଗରେ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମିଳେନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟବିଧ ଆଇଶ୍ୱର୍ୟ ଶକ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏହାକୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି—ଅଣିମା, ଲଘିମା, ମହିମା, ପ୍ରାପ୍ତି, ପ୍ରାକାମ୍ୟ, ଏବଂ ଇଶିତ୍ୱ, ବଶିତ୍ୱ, କାମବଶିତ୍ୱ। ଏହି ଆଇଶ୍ୱର୍ୟ ତିନିପ୍ରକାର—ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ। ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ପଞ୍ଚଭୂତ ମିଶ୍ରିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ଅହଂକାର ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚଭୂତ ନିର୍ମିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ଚିତ୍ତ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଏବଂ ସମସ୍ତବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅନୁଭୂତି ରୂପେ ଅଛି। ଏହି ଯୋଗ ତିନିପ୍ରକାର ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିତରେ ଘଟେ। ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ବିଭାଗ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମରେ ସ୍ଥିତ। ଏହି ରୂପକୁ ମୁଁ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ କରିବି, ଯେପରି ବଘ୍ବାନ କହିଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେମିତି ଏହି ନିୟମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତି ଅବିକଳ୍ପ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଏଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି; ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦୁର୍ଲଭ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି। ଯୋଗୀମାନେ ଏହି ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ପ୍ରଥମ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଲୋକରେ ଦୃତ ଗତି କରିବା କ୍ଷମତା। ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତ୍ୱରିତ ଗତିକୁ ମହତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି। ତୃତୀୟ ହେଉଛି ମହତ୍ୱ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କଲେ ଯିବାର ସ୍୵ାଧୀନତା ଦିଏ। ଏହିପରି ଯୋଗୀ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅବାଧରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ତିନି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ନାଥ ହୁଅନ୍ତି, ଯୋଗଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତିନି ଲୋକର ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ସେମାନଙ୍କ ଅଧୀନ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ କିମ୍ବା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ସେଉଁଠି ପୂରଣ ହୁଏ। ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ଗନ୍ଧ, ରୂପ ଏବଂ ମନ, ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କିମ୍ବା ନ ହୁଏ। ସେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, କେବେ ବି ଛେଦ, ଭେଦ, ଦହନ, ମୋହ, ଲୟ କିମ୍ବା ଦୌଷ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ କେବେ କମି ଯାନ୍ତି ନାହିଁ, କେବେ ଅକ୍ଷୟ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ବିକାର ନାହିଁ। ସେ ଗନ୍ଧ, ରସ, ରୂପ, ସ୍ପର୍ଶ, ଶବ୍ଦ ଶୂନ୍ୟ; ରଙ୍ଗ ନାହିଁ, ଧ୍ୱନି ନାହିଁ, କେବେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ। ସେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧନ ନାହିଁ; ସୂକ୍ଷ୍ମରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମୁକ୍ତିଦାୟକ। ସମସ୍ତବ୍ୟାପୀ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ଦିଅଥିବା ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷ, ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମତାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଗୁଣାତୀତ ଏବଂ ଆଇଶ୍ୱର୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଆଇଶ୍ୱର୍ୟ ଲାଭ କରି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି, ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଯିବା ହୁଏ। ଏହିପରି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ଯୋଗ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଦିଏ, ଏହି ଶିବ ସହ ଏକତାର କାରଣ। କିମ୍ବା ଯଦି କାମନାରେ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରାଯାଏ, ମାର୍ଗର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ।