ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥରେ, ଏକ ଯୋଗୀ ନିଜ ପାଖରେ କିଛି ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ନ ରଖି, ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଡିଗ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରନ୍ତର ଲୀନ ହୁଏ। ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲାଲ ଆଭା ଭିତରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ କରିଥାଏ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ନ ହେଲେ, ଧ୍ୟାନୀ ପ୍ରବୋଧ ପାଇନଥାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଯୋଗୀ କେବେ ଅହଂକାର କରେ ନାହିଁ, ଚାରିପାଖ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଗନ୍ଧ ଶୁଁଘେ ନାହିଁ, ସେ କିଛି ଶୁଣେ ନାହିଁ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଲୀନ ରହେ। ସେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ, ସମତାର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ହରି, ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ କାଳରୁଦ୍ର, ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ମହେଶ୍ୱର, ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶର୍ବ ଭାବେ, ଜଳରେ ଭବ, ଅଗ୍ନିରେ ରୁଦ୍ର, ବାୟୁରେ ଉଗ୍ର ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ଭୀମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ସେ ଇଶାନ, ମହାଦେବ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଶୁପତି ଦେବତା ଆଠ ରୂପରେ ସ୍ଥାପିତ। ଶରୀରରେ ଯାହା କଠିନ, ସେହିଁଠି ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ୱ; ଯାହା ଦ୍ରବ, ସେ ଜଳତତ୍ତ୍ୱ; ରଙ୍ଗ ଅଛି ଯାହାରେ, ସେ ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ; ଚଳନଶୀଳ ଯାହା, ସେ ବାୟୁ; ଶୂନ୍ୟ ଯାହା, ସେ ଆକାଶ। ଏହି ଆକାଶ ହେଉଛି ସ୍ଥାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ବାୟୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ସ୍ପର୍ଶ ଜ୍ଞାନ, ଅଗ୍ନିରୁ ରୂପ, ଜଳରୁ ରସ, ପୃଥିବୀରୁ ଗନ୍ଧ। ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦହିନ ଓ ବାମ ଚକ୍ଷୁରେ ସୋମ, ହୃଦୟରେ ସର୍ବଭ୍ୟାପୀ ଦେବତା; ଜାଙ୍ଘରୁ ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ୱ, ନାଭିଠାରୁ ଜଳମଣ୍ଡଳ; କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ, ଲାଲାଟଠାରୁ ବାୟୁ, ଲାଲାଟ ଆରମ୍ଭରୁ କେଶ ଶିଉଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସ ଭାବେ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଆକାଶରେ ସ୍ଥିତ ଇଥର ମୂଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା କୌଣସି ପ୍ରକୃତି, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ତନ୍ମାତ୍ରା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏହି ଅବିନାଶୀ ସମସ୍ତ ଉପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ବିରାଜମାନ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ବାୟୁ ଭୟରେ ବହେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ, ଜଳ ବହେ—ଏହା ସବୁ ତାହାର ଆଜ୍ଞାରେ। ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରେ, ଆକାଶ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ ତାହାର ଆଜ୍ଞାରେ ବିସ୍ତୃତ—ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଶର୍ବ ସମସ୍ତ ରୂପର ଅଧିଷ୍ଠାତା, ସମସ୍ତର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସଂସାର ରୂପ ବିଷରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ର ଅମୃତ ଏକମାତ୍ର ଔଷଧ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଧର୍ମରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନରୁ ବୈରାଗ୍ୟ, ବୈରାଗ୍ୟରୁ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଚରମ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଯାହାଁ ଅଛି, ସେଠାଁ ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଗୁଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହି ଚମତ୍କାର ଅବିନାଶୀ ଅବସ୍ଥା, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଗୁପ୍ତ; ଶୁଭ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଯିଏ, ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏକାଗ୍ର, ସେହି ଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସହି, ସ୍ଥିର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ, ସରଳ, ଶାନ୍ତ ମନ, ମୃଦୁ ଓ ନମ୍ର। ଯିଏ ନମ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ, ଶାନ୍ତ, ଇର୍ଷ୍ୟା ହୀନ, ସଦା ମୁକ୍ତିକୁ ଅଭିଲାଷୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସ୍ଵରୂପ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଶୁଭ କର୍ମ ଭୋଗ କରି, ବୟସ୍କ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରେ। କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଥା, କୌଣସି ଢଂଗରେ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରି, ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଉପଭୋଗ କରି, ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଆସି, ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ; ସାଙ୍ଗତ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ଯୋଗଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅଶୁଦ୍ଧିରେ ଭର୍ତ୍ତି ଲୋକ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ମାର୍ଗରେ ଅନୁରାଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ହେଲେ, ସେ ସଂସାର ରୂପ ବିଷରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନର ମହିମା ପୂଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ; ଏହିପରି ପାଶୁପତ ଯୋଗ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶିତ। ଶିବଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ କୌଣସି ଅପାତ୍ରକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ସଦା ଭସ୍ମରେ ଲୀନ, ସେହି ପ୍ରିୟ ଯୋଗୀକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରିଥିବା ଯେକୌଣସି ଲୋକ ସଂସାର ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ସାକ୍ଷାତ କରେ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧନୁଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଭୟଭିତ ଭାବେ ଶିର ନମାଇ, କୃପାମୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏପରି ଭାବେ ହିମବତ୍ କନ୍ୟା ଦେବୀ ସହ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଭୋଗି ଖେଳ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ଆମେ କିପରି କଥା କହିବା?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ନୀଳକଣ୍ଠ ଧନୁଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ହସି, ଅମ୍ବିକା ଓ ନମସ୍କାର କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—“ଏଠାରେ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ମୋ ଇଛା ଅନୁଯାୟୀ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମା ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧିତ, ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଗ କରେ, ପରମାତ୍ମା ଭୋଗ୍ୟ—ଏହିଁଠି ତଫାତ। ମାୟାରେ ବନ୍ଧି, ଆତ୍ମା କର୍ମ ସହ ଯୁକ୍ତ; ଜ୍ଞାନ, ଧ୍ୟାନ, ବନ୍ଧନ, ମୋକ୍ଷ—ଏହା କୌଣସି ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଭାବେ ମୋତେ ଜାଣିବେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ସବୁଠି ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ହେଉଛି ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଏହିଁଠି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧାରା।