ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦକୁ ବୁଝିବା ସକ୍ଷମତା ନେଇ। ଏହି ବିଭେକ ଏକ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶକ୍ତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ମୂଳ ମହତ୍ତ୍ୱ। କିନ୍ତୁ ଏଠିରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଅଛି, ଯାହା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ। ଏହି ସଂସାରରେ ଭକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଭକ୍ତିରେ ଶକ୍ତ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଉଁଠି ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଅପରିପକ୍ୱ ଲୋକଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ବି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଏ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଅଧ୍ୟୟନର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଭକ୍ତି, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବା ଶତାଧିକ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କଲେ ବି, ଏହି ସବୁର ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ସର୍ବଉତ୍ତମ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂସୁଖ ପାଇଁ ଅନ୍ତେ ଫସିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିମାନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ବି ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ତାଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ କଥା କେବେ ଦୁଷ୍କର ନୁହେଁ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀକୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହି କଥା ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ ପିଣାକିନ୍। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, କାଶୀ ନଗରରେ, ରୁଦ୍ର, ଅବିମୁକ୍ତ ରୂପେ ବସି, ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ। ଏଠି ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, "ହେ ରୁଦ୍ରାଣୀ, ମୁଁ ଏ ରୁଦ୍ର ଓ କାଶୀ ନଗରକୁ ପାଇଛି, କିପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ବଶ କରାଯାଏ, ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି? କି ତପସ୍ୟା, କି ଜ୍ଞାନ, କି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଚିହ୍ନିତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁହଁ ଥିବା ମହାଦେବ ହସି, ପାହାଡ଼ ରାଣୀ ମେନା କହିଥିବା ପୁରୁଣା କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ମହାତ୍ମା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, "ତୁମେ ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ କାଶୀକୁ ପାଇଛ, ଏହି କଥା ପଚାରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏଠାରେ ମା ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଭୁଲିଯାଇଛ; ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ବି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ମତେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିବାକୁ ପଚାରୁଛ, ସେପରି ଏକ କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଧଳା ରୂପରେ ଦେଖିଥିଲେ। ସଦ୍ୟୋଜାତ ଧଳା, ବାମଦେବ ଲାଲ, ପିତାମହ ତତ୍ପୁରୁଷକୁ ହଳଦିଆ ରୂପରେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ଅଘୋର ଭଗବାନ୍ କଳା ରୂପରେ। ଈଶାନ ସର୍ବରୂପ ଭାବେ ମୋତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।" ଏହି ଭିନ୍ନ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କିପରି ବଶ କରିବେ, କେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କରିବେ, ଏହି ଉତ୍ସବର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମାତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ସେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି।" "ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଦେଖିଥିଲେ, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୂପରେ ପଞ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମେ ମୋତେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଛ, ଏହି ଅଣ୍ଡଜ ଜନ୍ମୀ, ଜଗତ ଗୁରୁ। ସେ ମୋତେ ପ୍ରସ୍ନ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ କହିଥିଲି। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋତେ ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ। ତେଣୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ବଶ କରାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ପାର୍ବତୀ।" "ସଦା ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କରିବେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ହୋମ, ତପସ୍ୟା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ଦେଖାଯାଏ।" ଏଠାରେ ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସଦ୍ୟୋଜାତ, ମହେଶ୍ୱର, ବାମଦେବ, ଅଘୋର ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ?" ଏହି ଉତ୍ତରରେ କହାଯାଏ—ଏହି ନବମ କଳ୍ପକୁ ଶ୍ୱେତଲୋହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ତେବେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କୁମାର, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ ଚୂଡ଼ାଧାରୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ସଦ୍ୟୋଜାତକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଏହି ଧ୍ୟାନରୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧଳା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦନ, ବିଶ୍ୱନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ ନାମକ ଚାରି ଶିଷ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି। ସେଠି ଧଳା ରୂପରେ ଏକ ମହାଋଷି ଶ୍ୱେତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପ ହର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷି ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହିତ ସଦ୍ୟୋଜାତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହିପରି ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ମନସ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରୁଦ୍ରର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ ତେଇସ ତୃତୀୟ କଳ୍ପ ରକ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲାଲ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କୁମାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଲାଲ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଦୀପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ମହାତ୍ମା କୁମାରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ଗଭୀର ନିୟମିତ ଭାବେ ନମସ୍କାର କଲେ।