ଏକ ସମୟର କଥା, ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ଦଶହଜାର ବାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତିର ପଚିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ କରିପାରେ। ଏହି ଉପବାସ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି ମିଳେ; ଏହି ଉଦ୍ୟମରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ଦୂରେ ରହି, ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି ଉପାସନା କରିବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇ ଦୀପ ଆଲୋକିତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଦର୍ଶନ ହୁଏ। ଏହା ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ହେଉ କି ବାହାରେ, ଏହି ଅଭିଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଘଟେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ, ଏଥିପାଇଁ ନିୟମିତ ଦଶହଜାର ବାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧତାରେ, ବୀଜ ଓ କଭଚ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ଭକ୍ତ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରେ—ଏଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଯିଏ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଶିଖାଏ, ସେ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃକ୍ରିୟା ଯାହା କିଛି ହେଉ, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏପରି ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଜପକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅସକ୍ତ ଓ ଜାଗୃତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ-ଯଜ୍ଞ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ପରି ଯୋଗ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ନିମିତ୍ତେ, ହେ ସୂତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଧ୍ୟାନ-ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଏମିତି ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯଜ୍ଞରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ବାଣୀକୁ ସେଉଁଠି ଗୁହାରେ ପହଞ୍ଚି ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ କୌଶଳରେ କାଳକୂଟ ନାମକ ବିଷକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି, ଶିବ ଭବାନୀ ସହିତ ଗୁହାରେ ବସିଥିଲେ। ଏଠାରେ ରୁଷିମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନସ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତେ ଉମାପତି ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବିଚଳିତ ହୋଇଛି, ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ।” ସେମାନଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି ନୀଳ-ଲାଲ୍ ଅଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଶିବ ସ୍ମିତ ହୋଇ ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ କହିଲେ: “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ବିଷର କ’ଣ ଉପକାର? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ସର୍ବାଧିକ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ବିଷୟରେ କହିବି; ଯିଏ ଏହି ବିଷକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିପାରିବ, ସେଠାରେ ତାହା ନିଜର ସକ୍ଷମତା ଦେଖାଏ—ଏହି ବିଷର କ’ଣ ମୂଲ୍ୟ?” “କାଳକୂଟ ବିଷ ଏହି ବାସ୍ତବ ବିଷ ନୁହେଁ; ସଂସାରକୁ ବିଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।” “ସଂସାର ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଯେଉଁମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ଆସକ୍ତି ଓ ରାଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” “ଯଦିଓ ବିଷୟ ସମ୍ପ୍ରତିକ୍ଷ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଦ୍ଧ ଯାହାକୁ ଦେଖେ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୟ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।” “ଶାସ୍ତ୍ରକୁ କର୍ମ ଭାଗର ବେଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ମୁକୁଟ, ଋଷିମାନଙ୍କ କର୍ମର ସାର ଓ ଫଳ। ଚେଷ୍ଟା ଏହିଠି ସ୍ୱାଭାବିକ ରୂପେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଏହି କାମନା ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱଭାବିକ ଧର୍ମ; ବେଦ ଏହା ପାଇଁ କର୍ମକୁ ଆଜ୍ଞା କରେ—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବାମାନେ କର୍ମରେ ଲିନ ରହନ୍ତି।” “ଏଠି ଯୋଗ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ତ୍ୟାଗ ହେଉଛି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ମୂଳ ଅଜ୍ଞାନ। ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ବିରୁଦ୍ଧ କର୍ମ କରିଲେ, ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ତିନି ପ୍ରକାର ଦେହୀ ଜୀବ ଯଦି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ତେବେ ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି।” “ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ ଭାରରେ, ଆତ୍ମା ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ: ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ନରକ, ସୁକର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ଦୁଇଁ ମିଶ୍ରିତ ହେଲେ ମିଶ୍ର ଫଳ। ଦେହୀ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ: ଅଙ୍କୁର, ସ୍ୱେଦ, ଅଣ୍ଡ, ଓ ଗର୍ଭ। ଏହିପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅତୃପ୍ତ।" "ମୁକ୍ତି ପୁତ୍ର, କର୍ମ କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ହେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମାନେ; କିମ୍ବା ମାତ୍ର ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ସବୁ ନ ଥିଲେ, ଏଠାରେ ଚକ୍ରବାତ ଘୁରିବାକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।" "ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦେହୀ ଛଅ ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରେ। ଗର୍ଭରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ପୃଥିବୀରେ, ଶିଶୁବେଳେ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଥାଏ।" "ବିବେକୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ସ୍ତ୍ରୀ ସଂଯୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ ହୁଏ।" "ବାସ୍ତବରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କାମନା କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଘିଅ ଆଗୁନିକୁ ଦିଆଯିବା ପରି, ଏହା ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।" "ତେଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଉପଭୋଗ, ଅର୍ଜନ, ସଂରକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ବ୍ୟୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ ନାହିଁ।