ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଯଦି ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳର ପୂଜା କିଛି କାରଣରେ ବିଘ୍ନିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏଠେ ଅଷ୍ଟଶତ (ଆଠ ଶହ) ବାର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ଅନୁଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି, ଚଣ୍ଡାଳ, ଶ୍ୱାନଭୋଜୀ, ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ମୁର୍ଗା ଛୁଇଁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଆଠ ଶହ ବାର ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାର ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ପରିଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ଅନ୍ୟ ଗୁରୁତର ପାପ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଧ ମାତ୍ରା ପଢ଼ିଲେ ଚାଲିବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀର ପାପ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଧ ମାତ୍ରା ପଢ଼ିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ପାଇଁ ପଞ୍ଚହଜାର ବାର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରେ; ଯେଉଁଠି ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବାର ଅଚଞ୍ଚଳ ମନେ ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶୁଚିତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବାର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣର ଉପରେ ଜୟ ଅଧିଗମ କରେ। ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଏବଂ ଚିତ୍ତ ଅଚଞ୍ଚଳ ରଖି, ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବାର ପଢ଼ିଲେ, ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଜୟ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଚିତ୍ତ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଚାରି ଲକ୍ଷ ବାର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପଞ୍ଚ ବିଷୟ ଉପରେ ଜୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା ଓ ମନୋନିଗ୍ରହ ସହିତ ଚାରି ଲକ୍ଷ ବାର ପଢ଼ିଲେ, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଉପରେ ଜୟ ମିଳେ। ହେ କମଳାନନେ, ଢେଢ଼ ଲକ୍ଷ ବାର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୟ ଲାଭ ହୁଏ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଦଶ ହଜାର ବାର ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼ିଲେ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ଚିଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ମିଳେ। ଏହି ଉପବାସ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଲକ୍ଷ ବାର ଅଲସତା ବିନା ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଢ଼ିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବ୍ବତୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇ ଦୀପ ଆଲୋକିତ ହୁଏ। ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ଦଶ ହଜାର ବାର ପଢ଼ିଲେ ଆନ୍ତରିକ କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ଶୁଚିତା ସହିତ ବୀଜ ଓ କବଚ ସହିତ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରେ—ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଉପଲବ୍ଧି ଆଉ କ’ଣ ହୋଇପାରିବ? ଏପରି ଭାବେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହାକୁ ଜପ କରେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଲାଭ କରେ। ଏବଂ ଯିଏ ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଶିଖାଏ, ସେ ଦେବ କିମ୍ବା ପିତୃକର୍ମ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପାପମୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜପକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବିରକ୍ତ ଓ ଜାଗୃତ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ-ଯଜ୍ଞ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ତେଣୁ, ହେ ସୂତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିରକ୍ତ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ-ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଅ। ଏପରି ଦୀର୍ଘ କାଳ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଗୁହାକୁ ପହଁଚିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ କୌଶଳରେ କାଳକୂଟ ବିଷ ସେ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି, ଗୁହାକୁ ପହଁଚି ଭବାନୀଙ୍କ ସହ ବସିଥିଲେ, ହେ ଶଙ୍କର। ଋଷିମାନେ ମନନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଉମାପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, କରୁଣାମୟ, ଆପଣ କାଳକୂଟ ବିଷ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତ। ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଅପାର।” ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ହସି ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ବିଷର ଉପଯୋଗ କ’ଣ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ବିଷୟରେ କହିବି; ଯିଏ ଏହା ଅଙ୍ଗୀକାର କରିପାରେ, ସେ ସତ୍ୟରେ କ୍ଷମତାଶୀଳ। ଏହି କାଳକୂଟ ବିଷ ସତ୍ୟ ବିଷ ନୁହେଁ; ସଂସାରକୁ ବିଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସଂସାର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର; ଯାହାର ମନ ମୋହିତ, ସେମାନେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଆସକ୍ତି ଓ କାମନାର ଦୋଷରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ତାହାରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦିଓ କେତେକଥା ସମ୍ପ୍ରତିକ ନ ହୁଏ, ତଥାପି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମାନେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଯିଏ ବିରକ୍ତ, ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଷିତ ଯାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଅଛି। ଶାସ୍ତ୍ର କର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ବେଦର ଅଂଶ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ମୁକୁଟ, ଋଷିମାନଙ୍କ କର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଫଳ। କାମନା ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ; ବେଦ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହାଙ୍କର, ସେମାନେ କର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷମତାଶୀଳ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ତ୍ୟାଗ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରର ମୂଳ ଅଜ୍ଞାନ। ସ୍ୱଭାବବିରୁଦ୍ଧ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କଳା ଶୁଷ୍କ ହୁଏ; ତିନିପ୍ରକାର ଦେହୀ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧି ଯାଏ। ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପର ଭାର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ରହେ: ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ନରକୀୟ, ସୁକର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ଉଭୟରେ ମିଶ୍ର, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ। ଦେହୀ ଅଙ୍କୁର, ସ୍ୱେଦ, ଅଣ୍ଡ, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅତୃପ୍ତ ରହେ।