ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅହିଂସା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାକୁ ମହାନ ଧର୍ମ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ପ୍ରତି ଭଳି ଉପକାର କିମ୍ବା କ୍ଷତି କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରକାର ଆଚରଣ ପୁନଃପୁନଃ କରାଯାଏ ଓ ଏହାକୁ କରୁଣା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ମିଳିଥାଏ, ତାହା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ଦାନ ଯେଉଁଠି ଦେଯିଯାଏ, ସେଠି ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଗୁଣ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ, ଦାତାଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣ ବି ଦେଖିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଦାନକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବିଯାଏ—ନିମ୍ନ, ଉତ୍ତମ ଓ ମଧ୍ୟମ। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ କରୁଣାବଶତଃ ଯେଉଁ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ, ସେହି ମଧ୍ୟମ ଦାନ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ କର୍ମ, ସେ ହେଉଛି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ। ଯେଉଁ ଧର୍ମ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ଚର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନୁହେଁ, ସେହି ଶୁଭ ଧର୍ମ। ଯେଉଁ ଜଣେ କର୍ମର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋହ ରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସିବ ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିରନ୍ତର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଲୋକ ଯୋଗୀ କୁହାଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଭୟବଶତଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅର୍ଥରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଏବଂ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ଲୋକ— ଯିଏ ଲୋଭ ନାହିଁ, ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଚାରିପଟେ ଅନୁରୋଧ ହେଲେ ବି ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅବିକୃତ ରହନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନି—ଏହି ହେଉଛି ଶାନ୍ତିର ଚିହ୍ନ। ସେ ଅପ୍ରିୟ ଘଟଣାରେ ବି ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଚାହିଦା ମିଳିଲେ ବି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାରକୁ ବୈରାଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ। କର୍ମର ତ୍ୟାଗ ହେଉଛି ତ୍ୟାଗ; କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅକରାଯାଇଥିବା ଦୁଇପ୍ରକାର କର୍ମକୁ ଛାଡିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କୁହାଯାଏ। ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ, ଉଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ହେଉଛି ପରମ ତ୍ୟାଗ। ଏହି ଜଡ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଅବିଭକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ— ଜଡ ଓ ଚେତନର ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ବୁଝିବାକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଏହି ହେଉଛି ପରମ ଧର୍ମ। ଏବେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା କୁହିବି। ସେଉଁଠି, ସଂସାରରେ ଭକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ଥିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦମନ କରନ୍ତି—ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ— ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ସବୁ ଭକ୍ତି ପାଇଁ; ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବା ଶତ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କଲେ ବି, ମାସିକ ଉପବାସ କଲେ ବି, ଭକ୍ତି ଉପରେ ସର୍ବୋପରି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ପ୍ରେମ ହରାଇ ଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଥିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅଧିକ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି କିଛି ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଦୁଷ୍କର ନୁହେଁ; ଏହି ଉପରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରୁଷିମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଉମାଙ୍କୁ ପିଣାକୀନ୍ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, କାଶୀ ନଗରରେ, ରୁଦ୍ର, ସ୍ୱୟଂ ପରମାତ୍ମା, ଅବିମୁକ୍ତରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେ ମଧୁର କଥାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—“ହେ ରୁଦ୍ରାଣୀ, ମୁଁ ରୁଦ୍ର ଓ ଏହି କାଶୀ ସହିତ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି କିପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ବଶ କରିବି, ଉପାସନା କରିବି, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଦେଖିବି? ଏହା କି ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ? ଏହି କଥା କୁହ, ପ୍ରଭୁ।” ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭାସ୍କର ମୁହଁରେ ହାସି ନେଇ, ଶିବ ମେନାଙ୍କ ଏକ ପୁରୁଣା କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଦେବୀ, ତୁମେ ଏହି ପର୍ବତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଛ; ଏହି ସୁନ୍ଦର ନଗର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ସ୍ଥାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ମାଆ କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ଏଠି ଭୁଲିଯାଇଛି। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଯେପରି ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିବାକୁ ପଚାରୁଛ, ସେପରି ଏକ କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ଦେଖିଥିଲେ—ସେଥିରେ ମୁଁ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ, ଧଳା ଶରୀରରେ ଦେଖାଦେଲି। ସଦ୍ୟୋଜାତ ଧଳା, ବାମଦେବ ଲାଲ, ପିତାମହ ତତ୍ପୁରୁଷକୁ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଅଘୋର, ପ୍ରଭୁ, କଳା ରଙ୍ଗରେ। ଈଶାନ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରୂପର ମୂଳ, ସେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ରୂପର ଭାବେ କହିଥିଲେ। ବାମଦେବ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ମହେଶ୍ୱର—ଏହି ସବୁ ରୂପକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ମହାଦେବ କିପରି ବଶ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଉପାସନା କରାଯିବ, ଏଉଁଠି କୁହ। ମୁଁ କହିଲି: କେବଳ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ସେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି। ଲିଙ୍ଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ବିଷ୍ଣୁ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବା, ପଞ୍ଚ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଲା, ଓ ଅଣ୍ଡଜ, ଜଗତ୍ଗୁରୁ। ସେ ମୋତେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବ ବଶ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେ ସଦା ଲିଙ୍ଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସର୍ବୋପରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ହୋମ ଓ ତପସ୍ୟା। ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ; ମୁଁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ। ଏଉଁଠି, ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସଦ୍ୟୋଜାତ, ମହେଶ୍ୱର, ବାମଦେବ, ଅଘୋର ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ? ଏହି ଶ୍ୱେତଲୋହିତ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପରମ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ କୁମାର, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ, ଚୂଡ଼ାଧାରୀ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।