ଶୁଭାଙ୍ଗନା, ମନୋଯୋଗସହିତ ଶୁଣ। ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ବେଳେ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ସତର୍କ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ପାଠ ସମୟରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଅଙ୍ଗୁଠି ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାଠର ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ପାଠ ସହିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ହିଂସା ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ହିଂସା ଅଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତ ପାଠ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଯେପରି ଅଛି, ସେସବୁ ମିଶିକରି ମଧ୍ୟ ପାଠ-ଯଜ୍ଞର ଏକ ଷୋଡ଼ସଂଶ ଅଂଶ ସମାନ ହୁଏନି। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଠ-ଯଜ୍ଞର ଅଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୌଖିକ ପାଠ ଠାରୁ ଉପାଂଶୁ ପାଠ (ଅର୍ଥାତ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁ ହଳୁକା ସ୍ୱରରେ ଅଳ୍ପ କୁଞ୍ଚିତ ଠୋଡ଼ିରେ କରାଯିବା) ଶତଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ମନସିକ ପାଠ (ମନରେ ଅକ୍ଷର, ବର୍ଣ୍ଣ, ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି କରାଯିବା) ହଜାରଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଯାହା ହୁଏ, ସେଠାକୁ ମୌଖିକ ପାଠ କୁହାଯାଏ। ଯଦି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅତି ହଳୁକା ଭାବେ ଠୋଡ଼ି ଅଳ୍ପ ଚଳାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଏବଂ କେବଳ ପାଠକ ନିଜେ ଶୁଣିପାରିଲେ, ତାହାକୁ ଉପାଂଶୁ ପାଠ କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମନରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର, ବର୍ଣ୍ଣ, ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ଉପରେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ମନସିକ ପାଠ କୁହାଯାଏ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ପାଠ-ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାରର ପାଠରେ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଫଳ ଅଛି। ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଅପାର ଭୋଗ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି। ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ପାଠକୁ ଚାରିପଟେ ଭୟ କରି ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ, ସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଏଭଳି ଶିବଜ୍ଞାନ ଓ ପାଠର ଉଚିତ କ୍ରମ ଅର୍ଜନ କରି, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ସହିତ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ ପାଠ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ। ଏବେ ମୁଁ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ଯାହା ଏକାଗ୍ର ଧର୍ମର ଉପାୟ, ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହିବି। ଯାହାର ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଉପାସନା ଫଳହୀନ। ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା। ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥ। ଯେଉଁଠାରେ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଅଛି, ସେଠାରେ କେହି ଭୟ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସବୁଠି ଭୟ ଅଛି। ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଓ ଋଷିତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହା ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ, ଅଶୁଭ ଜନ୍ମ ମିଳେ; ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ବିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ସମାଜରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଏହିଠାରୁ, ଯିଏ ସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବାହ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଧିକ ପାପୀ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ ନିଜର ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମୋ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ସେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ମଳ ମନ ନିୟେ ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସାୟଂସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ପୂର୍ବରୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଲାଲସା, ମୋହ, ଭୟ କିମ୍ବା ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା ଅବହେଳା କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ହାରାଏ। ଏହିପରି ମଣିଷ ଅସତ୍ୟ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯାହା ସତ୍ୟ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ; ଅସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ଦୂଷଣ—ଅସତ୍ୟ, କଠୋରତା, ଚତୁରତା, ନିନ୍ଦା, ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। କେବେ ଅପରସ୍ତ୍ରୀ ଗମନ, ଚୋରି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଥାରେ କିମ୍ବା ମନରେ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଭୋଜନ, ବାସି ଖାଦ୍ୟ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ, ଦଳ ଭୋଜନ, ସମୁଦାୟ ଭୋଜନ, ରାଜାଙ୍କ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ମାଟି କିମ୍ବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଖାଦ୍ୟର ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ମନ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜସମ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ, ସେମାନେ ଉଷ୍ଣତାରେ ଜଳା ମାନ୍ୟ ମାନ୍ୟ ଦାନା ପରି ପୁନଃଜନ୍ମ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜସ୍ୱ ଦାନ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ବିଷ ପରି, ଏହି କଥା ଜାଣି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ସ୍ନାନ ବିନା, ଅଗ୍ନିର ପୂଜା ବିନା, ପତ୍ରର ପଛ ଦିଗରେ, କିମ୍ବା ଦୀପ ବିନା ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭଙ୍ଗା ବାତ୍ରା, ରାସ୍ତାରେ, ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ, ବା ଶିଶୁମାନେ ସହ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପବିତ୍ର, ଘୃତ ଯୁକ୍ତ, ଭଲ ରାନ୍ଧା, ନିବେଦିତ ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ‘ମୁଁ ଶିବ ଭୋକ୍ତା’ ଭାବେ ମନେ ରଖି, ମୌନ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନେ। ପାଣି ମୁହଁ ଦେଇ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ହାତରେ, ବା ବାମ ହାତରେ, ବା ଶୋଇ ଅବସ୍ଥାରେ, ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପିଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବିଭୀତକ, ଅର୍କ, କାରଞ୍ଜ, ସ୍ନୁହି ଗଛର ଛାୟା, ଖୁଟି, ଦୀପ, ଜନସମୂହ କିମ୍ବା ପଶୁମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକା ଏକା ରାସ୍ତା ଚାଲିବା, ହାତ ଦେଇ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ଆଁଜଳି ମଧ୍ୟରେ କୁଆଁ କିମ୍ବା ତଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଯିବା, ବଡ଼ ଗଛ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଦେବତା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପିଠ ଦେଇ କୌଣସି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ପାଠ କିମ୍ବା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପାଦ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଉପରେ ଉଷ୍ମା ନେବା, ଅଗ୍ନିକୁ ପାଦ କିମ୍ବା ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁବା, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବସିବା, ଅଗ୍ନିରେ ଅଶୁଚି ବସ୍ତୁ ଫିଙ୍କିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।