ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାସ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ନିର୍ମାଣର ନ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସଦା ରକ୍ଷାର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ବିଲୟର ନ୍ୟାସ କରନ୍ତି; ଏହି ଭଳି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧାରଣା ରହିଛି। ନ୍ୟାସର ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି: ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, କରନ୍ୟାସ ଓ ଦେହନ୍ୟାସ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭିତରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭରୁ ବିଭାଜନ ବିସ୍ତୃତ କରି ବୁଝାଇବି। ପ୍ରଥମେ କରନ୍ୟାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତାପରେ ଦେହନ୍ୟାସ। ଏହା ପରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର, ଯାହା ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ କରାଯିବା ଉଚିତ; ଏହି ନ୍ୟାସକୁ ନିର୍ମାଣର ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ। ପାଦରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ୍ୟାସ କରିବା ବିଲୟ ନ୍ୟାସ, ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ନିର୍ମାଣ ନ୍ୟାସ। ହୃଦୟ, ମୁଁହ, ଗଳାରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ରକ୍ଷାର ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ। ଏହି ନ୍ୟାସ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁବା ପରେ ଶରୀରର ଏକେକ ଅଙ୍ଗକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏହା ଦେହନ୍ୟାସ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ବାମ ଅଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ନିର୍ମାଣ, ତାହାର ବିପରୀତ ବିଲୟ। ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ ରିତି ଗୃହସ୍ଥମାନେ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ। ପ୍ରଥମେ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ପରେ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ପରେ ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା; ଓଁ ଅକ୍ଷରକୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଦୁଇ ହାତରେ, ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଅନୁକ୍ରମରେ—ପାଦ ଧୋଇ, ମୁଁହ ପରିସ୍କାର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ—ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନ୍ୟାସ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା ଓ ବୀଜାକ୍ଷରକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦରକାର। ଶକ୍ତି, ପରମାତ୍ମା ଓ ଗୁରୁକୁ ବି ସ୍ମରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହାତ ଘସି ଦୁଇ ହାତରେ ପ୍ରଣବ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଠି, ତଳ ଓ ଶିର ଯୋଗ, ମଧ୍ୟ ଯୋଗରେ ବୀଜାକ୍ଷର ଏକ ଦିନ୍ଦି ବିଶେଷ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତିନିପ୍ରକାର ଉତ୍ପତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଦୁଇ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପାଦ ତଳରୁ ମୁଣ୍ଡ ଶିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଛୁଇଁ, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, ଗଳା, ହୃଦୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଦୁଇ ପାଦ, ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ହୃଦୟ, ଗଳା, ମୁଁହ ମଧ୍ୟ, ମୁଣ୍ଡ—ଏଠି ପ୍ରଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ଵାଣୀ, ଗଳା—ଏଠି ତିନିପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଅନୁସାରେ ପ୍ରଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଏପରି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି, ଦିଗର ମୁଁହ ସଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ, ପୂର୍ବ ଆଦିରୁ ଉପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, 'ନ' ଆଦି ଅକ୍ଷରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଛଅ ଅଙ୍ଗକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, 'ନମଃ', 'ସ୍ୱାହା', 'ଵଷଟ୍', 'ହୁଁ', 'ଵୌଷଟ୍' ଓ 'ଫଟ୍' ଅକ୍ଷର ସହିତ। ପ୍ରଣବକୁ ହୃଦୟ, 'ନ' କୁ ମୁଣ୍ଡ, 'ମ' କୁ ଚୂଡ଼ା, 'ଶି' କୁ ଶିର ଚୂଡ଼ା, 'କ' କୁ କବଚ ଭାବରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। 'ଅ' କୁ ଚକ୍ଷୁ ଭାବରେ, 'ୟ' କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭଳି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି, ଦିଗକୁ ମୁଦ୍ରା କରିବା ଦରକାର। ଗଣେଶ, ମାତୃକା, ଦୁର୍ଗା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଦିଗଦେବତାମାନେ—ସେମାନେ ଦିଗର କୋଣରେ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଆଦିରୁ ଚାରି ଦିଗରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତରଜି ତଳରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁଁହ ନ୍ୟାସ କରି, 'ରକ୍ଷ' ବୋଲି ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ଗଳା ମଧ୍ୟ, ଅଙ୍ଗୁଠି, ତରଜି ଓ ଅନ୍ୟା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ମୁଦ୍ରା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭଳି ନ୍ୟାସ ଦେଶିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଶୁଭ୍ର ଦିଏ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ତଥା ମଙ୍ଗଳମୟ। ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ କରିବା ସମୟରେ, ଶୁଭ୍ର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶିବଙ୍କ ସମାନ ହୋଇଯାଏ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ନ୍ୟାସ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ଫଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଏବେ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ସଂକଳନ ବିଷୟରେ ବୁଝାଇବି, ଯାହା ବିନା ଦୈନିକ ଅଭ୍ୟାସ ଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହା ସହିତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଶାସନ ବିନା, ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ବିନା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା, ଏକାଗ୍ରତା ବିନା, ଶିକ୍ଷା ବିନା, ଅର୍ପଣ ବିନା ଏବଂ ସଦା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବା, ତେବେ ସେ ଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ। ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଶାସନ, ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶୁଭ୍ର ମନ, ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସଫଳ ହୁଏ। ଏହି ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯିବା ଦରକାର, ଯିଏ ମନ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଶୁଭ୍ର, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଅନ୍ତର ଶୁଦ୍ଧି, ଵାଣୀ, ମନ, ଦେହ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରମ କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧୁ କରିବା ଉଚିତ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ମଣି, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଘର ଦାନ କରି। ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଳଙ୍କାର, ପୋଷାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ଦେଇପାରିବା ଦରକାର, ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ। ଅର୍ଥ ନେଇ ଚାଲାକି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦି ନିଜ ସିଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି; ଏହା ପରେ ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଓ ନିଜ ଧନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ, ସମ୍ଭବ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଚାଲାକି ବିନା ଗୁରୁଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ କରିବା ପରେ, ନ୍ୟାସ ଓ ଜ୍ଞାନ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।