ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାଚୀନ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁରେ ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନାମ ଓ ନାମୀଙ୍କର ସମ୍ବନ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିଲେ। ହେ ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥବ୍ୟଞ୍ଜକ; ସେଇ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଏ, ଏବଂ ସେହି ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ। ଏହାର ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟୋଗ ବୁଝି, ଏବଂ ତାହାର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ମହାତ୍ମା ପଞ୍ଚମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କୁ ସେଇ ମହା ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର କହିଦେଲେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ରତ୍ନ ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱପିତାମହଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶିବ ଭଗବାନ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେଲେ। ସେଇ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଅଧିକ ପୂଜାଇଚ୍ଛାରେ, ଶୋଭାମୟ ମେରୁ ପର୍ବତର ମୁଞ୍ଜବାନ୍ ଶୃଙ୍ଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରିୟ ଓ ଗୌରବମୟ ରହିଥାଏ, ମୋର ଗଣମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଦୟା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଅପାର ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଇ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଋଷିମାନ୍ୟଙ୍କ ଛନ୍ଦ ଓ ଦେବତା, ଶକ୍ତି ଓ ବୀଜ ସହିତ ପ୍ରକଟ ହେଲି। ମୁଁ ସେଇ ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ଷଡଂଗ ନ୍ୟାସ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବହାର ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝାଇଲି, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ଶୁଣି, ସେ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିଲେ। ସେହି ମହିମା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସମୟରେ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ବର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ ଓ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପୂର୍ବ କାଳରେ ଯେପରି ଜଗତ, ବେଦ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅବିଚଳିତ ରହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝାଇବି—ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ। ଏହି କଥା, ଅଳ୍ପାକ୍ଷର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶାଳ ଅର୍ଥବ୍ୟଞ୍ଜକ, ବେଦର ସାର, ମୋକ୍ଷଦାୟି, ନିଶ୍ଚିତ ଆଦେଶରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ସନ୍ଦେହରହିତ, ଶିବ ସ୍ୱରୂପ। ନାନା ସିଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ଦିବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ଓ ଗଭୀରତାପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ମୋର ପରମ ବାଣୀ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରିତ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ବୀଜ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୋଭାମୟ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, କିନ୍ତୁ ମହାର୍ଥବ୍ୟଞ୍ଜକ, ଏହାକୁ ବଟବୃକ୍ଷର ବୀଜ ପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେଇ ବେଦ ତିନି ଗୁଣାତୀତ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ନାୟକ। 'ଓଁ' ଏକାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଶିବ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଷଡଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ରୂପେ ବିରାଜିତ। ଶିବ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ନିମିତ୍ତ ଓ ନିମିତ୍ତିକ ଦୁହିଁ ଭାବେ ବିରାଜିତ; ଶିବ ନିମିତ୍ତିକ କାରଣ ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନର ବସ୍ତୁ, ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ନିମିତ୍ତ। ଏହି ନିମିତ୍ତ-ନିମିତ୍ତିକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଆଦିହୀନ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ବେଦ କିମ୍ବା ଶୈବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠି ଷଡଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ। ମନ୍ତ୍ର ସଦା ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଜଗତରେ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଅଧିକ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ରର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଯେଉଁ ଜଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ପରମ ମନ୍ତ୍ର ବିରାଜିତ, ସେ ଯାହା ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି—ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇ ଯଥାଯଥ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ହିଁ ଶିବଜ୍ଞାନ, ଏହି ହିଁ ପରମ ପଦ। ଏହି ହିଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ; ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ପ୍ରଣବ ସହିତ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ମୋର ହୃଦୟ। ମୁଁ ଏବେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ସାକ୍ଷାତ୍, ଅତିଶୟ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ ବିସ୍ତୃତ କରି କହିବି—ଏହାର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଓ ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ। ବୀଜ, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱର, ଅକ୍ଷର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ସ୍ଥାନ—ବାମଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ଋଷି, ପଙ୍କ୍ତି ଛନ୍ଦ, ଯଥାଉଚିତ। ହେ ସୁନ୍ଦର-ମୁଖୀ, ମୁଁ ନିଜେ ଶିବ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା; 'ନ' ଆଦି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ବୀଜ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ। ପ୍ରଣବକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ଜାଣ; ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତୁମେ ହେଉଛ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି। ତୁମର ପ୍ରଣବ ଏକ, ମୋର ଅନ୍ୟ; ତୁମର ପ୍ରଣବ, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଉତ୍ସ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। 'ଅ', 'ଆ', ଓ 'ମ' ମୋର ପ୍ରଣବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; 'ଉ', 'ମ', ଓ 'ଅ' ନିଶ୍ଚିତ ଅନୁକ୍ରମରେ। ତୁମର ପ୍ରଣବକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିମାତ୍ରିକ ଓ ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ଜାଣ; ଓଁକାରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଏହାର ରୂପ ଧଳା। ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ପରମାତ୍ମା ଦେବତା; ପ୍ରଥମ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଉଦାତ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ। ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ସ୍ୱରିତ, ମଧ୍ୟ ନିଷଧ; 'ନ' ଅକ୍ଷର ହଳଦିଆ, ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବଦିଗ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋଷି ଗୌତମ; 'ମ' ଅକ୍ଷର କଳା, ସ୍ଥାନ ଦକ୍ଷିଣ। ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଋଷି ଅତ୍ରି, ଦେବତା ରୁଦ୍ର; 'ଶି' ଧୂସର, ସ୍ଥାନ ପଶ୍ଚିମ। ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଛନ୍ଦ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ; 'ବ' ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ଥାନ ଉତ୍ତର। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା, ଛନ୍ଦ ବୃହତୀ, ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା; 'ୟ' ଲାଲ, ସ୍ଥାନ ଉପର, ବିରାଟ୍। ଛନ୍ଦ ଋଷି, ଋଷି ଭୃଗୁ, ଦେବତା ସ୍କନ୍ଦ; ଏହାର ନ୍ୟାସ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।