ଏକଦିନ, ଦେବୀ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କରିଲେ, “ଏ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ସତ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୟାକରି ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଦେବଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏ ଦେବୀ, ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହିବି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ, ଦେବତା, ଦାନବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ସବୁ କିଛି ବିଲିନ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହେଇଯାଏ, ଏବଂ ଆପଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ଲୟ ଘଟେ। ଏହି ଦଶାରେ ମୁଁ ଏକା ରହିଯାଏ; ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ଏହି ଦେହରେ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥିତ ଅଛି; ମୋର ଶକ୍ତିରେ ସେଗୁଡିକ କେବେ ନାଶ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ଅବହେଳିତ ହୋଇନାହିଁ। ମୁଁ ଏକା ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଭେଦରେ ଦୁଇ ହେଲି; ଏହି ଦୁଇ ଭାଗରେ ନାରାୟଣ, ମାୟା ଦେହରେ ଶୟନ କରିଥିଲେ। ସେ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ନିଦ୍ରାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା ଓ ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ଥିଲେ, ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଦଶ ମନସପୁତ୍ର ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତି ମୋତେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, “ଏ ମହାଦେବ, ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦିଅ।” ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ମୁଁ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ହୋଇ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମୋର ପଞ୍ଚ ମୁଖରୁ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲି। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ମୁଖରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନାମ ଓ ନାମୀର ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବୁଝିଲେ। ଏ ଦେବୀ, ଶିବ ତିନି ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉପଲକ୍ଷିତ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ଏହାର ଉପଲକ୍ଷକ, ଏବଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କରେ ସ୍ଥିତ। ଏହାର ନିୟମିତ ପ୍ରୟୋଗ ଓ ସିଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର କହିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମିଳିବା ପରେ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶିବ ତୁଳନାରୁ ଉପରେ। ତାପରେ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ଖୁସି ହେଇ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ବୃଦ୍ଧ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଆଉ ଅଧିକ ଉପାସନା କରିବା ଇଚ୍ଛା ରଖି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶୂନ୍ଦର ଶିଖରରେ, ମୁଞ୍ଜବାନ୍ ନାମକ ପର୍ବତରେ, ମୋର ନିୟମିତ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମୋର ଭୂତଗଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦୀଘା ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେମାନେ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେବଳ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରି, ଦୟା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପରେ ତୁରନ୍ତ ସାକ୍ଷାତ୍ ହୋଇଲି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଋଷି ଚନ୍ଦା, ଦେବତା, ଶକ୍ତି ଓ ବୀଜ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଲି। ମୁଁ ସେମାନେ ପାଇଁ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟୋଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷାରେ। ମନ୍ତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱରେ, ସେହି ସମୟରେ, ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାଦି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ପୂର୍ବ କାଳରେ ଯେପରି ଜଗତ, ବେଦ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଋଷି ଚକ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ, ଦେବତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅବିଚଳ ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର, ଅନେକ ଅର୍ଥର ମାଳା, ବେଦର ସାର, ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ, ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍ଥିତ, ସନ୍ଦେହ ରହିତ ଏବଂ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅନେକ ସିଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ଦିବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ଓ ଗମ୍ଭୀର—ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚାରଣ ଏହି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟୋଜନ ସିଦ୍ଧ କରେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ବୀଜ, ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଟବୃକ୍ଷ ବୀଜ ପରି ଜଣାଯିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ବେଦ ତିନି ଗୁଣା ଉପରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିପତି ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞ। ଏକାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ‘ଓଁ’ ହେଉଛି ଶିବ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ, ଶିବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ନାମୀ ଓ ନାମର ଦୁଇ ରୂପରେ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ, ଶିବ ନାମୀ ହେଉଛି କାରଣ ସେ ଜ୍ଞାନର ବସ୍ତୁ, ମନ୍ତ୍ର ନାମ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ନାମୀ ଓ ନାମର ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଆଦିହୀନ ଏବଂ ସ୍ଥିର, ବେଦ କିମ୍ବା ଶୈବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି। ମନ୍ତ୍ର ସଦା ପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ରହିଥାଏ; ଜଗତରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅଧିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦରକାର କଣ? ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ସେ ଯାହା ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି—ସମସ୍ତ ତାଙ୍କରେ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶୁଣି ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି—ଏହି ଶିବ ଜ୍ଞାନ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ; ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଣବ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ମୋର ହୃଦୟ। ମୁଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିମିତ୍ତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଅତି ଗୁପ୍ତ ମୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ତାହାର ଋଷି, ଚନ୍ଦା ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ। ବୀଜ, ଶକ୍ତି, ନାଦ, ଅକ୍ଷର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ସ୍ଥାନ—ବାମଦେବ ଋଷି, ପଙ୍କ୍ତି ଚନ୍ଦା ଭାବରେ ଘୋଷିତ। ଏ ଶୁଭ ମୁଖିନୀ, ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ଶିବ; ନ ' ଆରମ୍ଭ ଅକ୍ଷର ଏହାର ବୀଜ, ଏହି ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ରୂପରେ।