ସେହି ସମୟରେ, ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା—ଯେଉଁଠାରେ କହାଯାଇଛି, ପାରମେଶ୍ୱରଙ୍କର କୃପାରେ ଧର୍ମ, ଶାସନ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଠି ଆଉ ଅନ୍ୱେଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଶୁପତ ଯୋଗରେ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଛି—ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନିୟମିତ, ଶାସ୍ତ୍ରପାରଙ୍ଗତ, ଶିଳ୍ପୀ, ଗୁରୁ ଏବଂ ଶିବସ୍ୱଭାବର ଲୋକ; ଯେଉଁମାନେ କରୁଣାଶୀଳ, ତ୍ୟାଗୀ, ବୈରାଗ୍ୟଶୀଳ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ନିଜକୁ ଜୟ କରିଥିବା; ଯେଉଁମାନେ ଦାନଶୀଳ, ନିୟମିତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଲୋଭଶୂନ୍ୟ, ଯୋଗଯୁକ୍ତ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ନୀତିବିରୁ ବିପରୀତ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମହେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଆଚରଣରେ ବ୍ରହ୍ମବାଣୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ସେମାନେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଦଶଗୁଣ ଓ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଉପାୟ ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଉନ୍ତି। ସେମାନେ କେବେ ରାଗ ନ କରନ୍ତି, କେବେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜକୁ ଜୟ କରିଥିବା ସେମାନେ ସାଧାରଣ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଜିନିଷ ପ୍ରତି ଏହିପରି ରହନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ରିତ ଥିଲେ ଦ୍ୱିଜ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ସୁଖର ଦାତା ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ; ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ; ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥୀ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସ୍ମୃତି। ଏହିପରି, ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ଧର୍ମୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ ହୁଅନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବାନପ୍ରସ୍ଥୀ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ କଥା ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇ ଶବ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଦକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଧର୍ମ, ଅଦକ୍ଷ ହେଉଛି ଅଧର୍ମ; ଜଗତର ଉପରିବାହିନି ପାଇଁ ମହାଶବ୍ଦ 'ଧର୍ମ' କୁ କହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଉପରିବାହିନି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ନାହିଁ, ସେଠି ଅଧର୍ମ କୁହାଯାଏ; ଏଠି ଗୁରୁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ଲାଭ ପାଇଁ ଉପାୟ ଭାବେ ଶିଖାନ୍ତି। ଅଧର୍ମ ଯାହା ଅପ୍ରିୟ ଫଳ ଦିଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଯାଏ; ବୃଦ୍ଧମାନେ ଲୋଭୀ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ନୁହନ୍ତି, ସଂୟମୀ ଓ କପଟ ଶୂନ୍ୟ। ଏହି ଗୁରୁମାନେ ସଠିକ୍, ଶିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ; ସେମାନେ ନିଜେ ଆଚରଣ କରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସେ ଗୁରୁ; ଯାହା ଶୁଣାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ଶ୍ରୌତ', ଯାହା ସ୍ମୃତିରେ ରହେ, ତାକୁ 'ସ୍ମାର୍ତ' କୁହାଯାଏ। ବେଦ ଆଧାରିତ ଯଜ୍ଞ କୁ 'ଶ୍ରୌତ', ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଆଧାରିତ କୁ 'ସ୍ମାର୍ତ'। ଯିଏ ଉପଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥ ଦେଖି, ପଚାରିଲେ ଗୁପ୍ତ ନ କରି, ସତ୍ୟ କହିଥାଏ, ଏହି ହେଉଛି ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗରେ ଉପଦେଶିତ ସତ୍ୟ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ମୌନ, ଉପବାସ। ଅହିଂସା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା ଘୋଷିତ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଉପକାର କିମ୍ବା ଅପକାର କରେ, ସେ ଦୟାଶୀଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ। ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ମିଳେ, ତାହା ଦୟାର ଚିହ୍ନ। ଦାନ ପ୍ରାପ୍ତାର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଦାତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖିବା ଦରକାର; ଏହିପରି ଦାନ ତିନି ପ୍ରକାର—ଅଧମ, ଉତ୍ତମ ଓ ମଧ୍ୟମ। ଦୟାବଶତଃ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଂଶ ଦେବା ମଧ୍ୟମ ଦାନ; ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ ହେଉଛି ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ। ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ସହ ବିପରୀତ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ଶୁଭ କୁହାଯାଏ; ଯିଏ କର୍ମର ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରେ, ମୋହ ଶୂନ୍ୟ, ସେ ଶିବସ୍ୱଭାବୀ। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ଅସଙ୍ଗ ଏବଂ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ଯିଏ, ସେ ଯୋଗୀ; କିନ୍ତୁ ଭୟବଶତଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଅସଙ୍ଗ ଥିଲେ, ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି; ଯିଏ ଲୋଭୀ ନୁହେଁ, ସଂୟମୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମିଥ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ଏହି ଶାନ୍ତିର ଚିହ୍ନ। ଅପ୍ରିୟ ଘଟଣାରେ ବି ଅଶାନ୍ତି ନୁହେଁ, ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦିତ ନୁହେଁ। ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେଉଛି ବୈରାଗ୍ୟ; କର୍ମ ତ୍ୟାଗ ହେଉଛି ସନ୍ନ୍ୟାସ, କର୍ତ୍ତୃତ କିମ୍ବା ଅକର୍ତ୍ତୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁହିଁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଜଡ ଭାବ ରୂପାନ୍ତରରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଚେତନ ଓ ଜଡ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଜ୍ଞାନକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲେ, ହେ ଶଂକର, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ। ଏବେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତତମ ଉପଦେଶ କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତେ ଥାନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ଉପଜେ; ଏହା ଥିଲେ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ। ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦମନ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନ, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ଦାନ—ଏସବୁ ଭକ୍ତି ପାଇଁ ହୁଏ। ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, ଶତ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି ସର୍ବୋପରି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ପତିତ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତି। କେବଳ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅଧିକ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭକ୍ତଙ୍କୁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି।