ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୁଃଖରହିତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଉଚିତ ବିଧିରେ ବସାଯାଇଥିଲେ। ଏହାପରେ, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ, ସ୍ନାନ ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ତ୍ରିଶୂଳ—ଯାହା ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି—ସ୍ଥାପିତ କରାଯିବା ଉଚିତ। ବାମ ହସ୍ତରେ ଭବାନୀଙ୍କ ନାଗପାଶ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ପଦ୍ମ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ସାବଧାନତାର ସହିତ ଦିଆଯିବ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜପମାଳା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କମଣ୍ଡଳୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ବଜ୍ର, ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦିଆଯିବ। ଯମ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ, ନିଋତି ପାଇଁ ଖଡ୍ଗ, ରାତିର ଭଗବାନ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ନାଗ ନାମକ ବିଶେଷ ନାଗପାଶ, ଵାୟୁ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ, କୁବେର ପାଇଁ ଗଦା ଓ ଈଶାନ ପାଇଁ କୁଠାର ନିୟମାନୁସାରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏପରି ବିଶେଷ ଶିବପୂଜା, ନୈବେଦ୍ୟ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବା ପରେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ମହାମେରୁ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଏହା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମହାମେରୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମହାଦେବୀଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଦେବୀଙ୍କ ସହ ଏକତା ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଉମାଦେବୀଙ୍କୁ ତିଆରି କରି, ସୁନା, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଧାତୁରେ ଉଚିତ ବିଧିରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଅଗ୍ନି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ କରି ସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ରୁଦ୍ର ମନ୍ଦିରରେ ଏହି ବ୍ରତ ଭକ୍ତିସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି, ସେ ଭବାନୀ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଭବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ପ୍ରତି ମାସରେ ଏକବେଳିକ ଉପବାସ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରଥା ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ପୁରୁଷ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତା ଲାଭ କରେ, ନାରୀ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଏକତା ପାଏ—ଏହି କଥା ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ବ୍ରତରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ। କେବଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ବିଶେଷକରି ବ୍ରତରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ—ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶୁଭ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ଏହାର ଶକ୍ତି କ’ଣ? ଦୟାକରି ପଦେ ପଦେ କହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଉପଦେଶ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ମୁଁ ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ: “ହେ ଭଗବନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେଶ୍ଵର, ମୁଁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ସତ୍ୟ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ତେଣୁ ଶିବ କହିଲେ: “ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ଦେବୀ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ। ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ନଶ୍ୱର, ଦେବ-ଦାନବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହେବେ ଓ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୟ ପ୍ରବେଶ କରିବେ; ମୁଁ ଏକାକି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ଦେବୀ—ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ଏହି ସ୍ଥିତିରେ, ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ମୋର ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ; ସେମାନେ କେବେ ନଶ୍ୱର ହେଉନାହାନ୍ତି, ଅବହେଳିତ ହେଉନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଏକାଥିଲି, ପରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଭେଦରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଲି; ଏହିପରି ମାୟାଶରୀର ଧାରଣ କରି ଦେବନାରାୟଣ ଶୟନାସୀ ହେଲେ। ସେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକା ଥିବାରୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଦଶ ମନସ ପୁତ୍ର ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଡାକି କହିଲେ: ‘ହେ ମହାଦେବ, ମୋର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ।’ ଏହିପରି ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲାପରେ, ମୁଁ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୂପେ ମୋର ପଞ୍ଚ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲି। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ନାମ ଓ ନାମୀ ର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ବୁଝିଲେ। ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଶିବଙ୍କୁ ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଏ; ସେଇ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ, ଏବଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କରେ ସ୍ଥିତ। ଏହାର ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରୟୋଗ ଓ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ମହାତ୍ମା ପଞ୍ଚମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର କହିଲେ। ପିତାମହଙ୍କୁ ନିଜେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚତମ, ପୂଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହାପରେ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଧିକ ପୂଜା ଇଚ୍ଛା କରି, ଶୁଭ ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ମୁଞ୍ଜବାନ୍ ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରିୟ, ମୋର ଗଣମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଏକହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଦୟା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।