ଏକ ସଂସ୍କାର ଓ ଦୀର୍ଘବ୍ରତର ଗଭୀର କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି । ଏଠି କହାଯାଏ, ଏକ କୁମାରୀ କିମ୍ବା ବିଧବା ନିଜ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଧାରା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ପ୍ରତିମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେ ଏହି ପ୍ରତିମାକୁ ଯଥାବିଧି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରି, ପୁନର୍ବାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଭବାନୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମହିଳା ଅମାବାସ୍ୟାର ୧୪ତମ ଦିନ ଉପବାସ ରହିଥାନ୍ତି । ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସେ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଓ ସାଧ୍ୟମତ, ଏକ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରନ୍ତି । ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ପୁନି ଭବାନୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତରେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ଉପବାସ ରହି, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଶୁଧୁ ଉପବାସ କରିବାକୁ ହୁଏ । ବର୍ଷ ଶେଷରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ତିଆରି କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଏକ ହଜାର ଧଳା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ପୂଜା ପରେ ଏକ ରୂପାର ପଦ୍ମ ଓ ସୁନାର କଣ୍ଠା ଭବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ । ଏପରି କଲେ ମହିଳା ଯେଉଁଠି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ଜଣ୍ମାନ୍ତରର ପାପ, ଅବଧିର ଗର୍ଭହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ଦାନରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତର ଫଳରେ ମହିଳା ଭବାନୀ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି, ପୁରୁଷ କରିଲେ ସେ ରୁଦ୍ର ସହ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି । ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଅଲସ୍ୟ ବିନା ଉପବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହିଳା କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଦୁହେଁ ଏହି ବ୍ରତ କରିପାରନ୍ତି । ତଥାପି, ମହିଳାମାନେ ସ୍୵ାମୀଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଏହି ପାଠ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପ୍ରତିମା ଦାନ କରି, ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତରେ ନିସ୍ଚିତ ଭାବେ ଭବାନୀ ସହ ଏକତ୍ୱ ଓ ସାଦୃଶ୍ୟ ଲାଭ କରାଯାଏ । ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଫଳଦାୟକ, ଏହି କଥା ପୁନଃପୁନଃ କୁହାଯାଏ । କିମ୍ବା, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, କ୍ଷମା, ଅହିଂସା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ରଖି, ଏକ ପ୍ରମାଣ କଳା ତିଲ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ସମୟରେ ଘୃତ ଓ ଚିନି ମିଶିତ ଚାଉଳ ଭଗବାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ । ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମହିଳା ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଓ ସାଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଦୟା, ଦାନ, ପବିତ୍ରତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ—ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଏବଂ ରୁଦ୍ରପୂଜା ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ମୂଳ ଅଂଶ । ଏଉଁ ଏକ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ପ୍ରତିମା ନିୟମ ଆଛି, ଯାହା ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ମାସରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ । ମାର୍ଗଶିର୍ଷରେ ନନ୍ଦିନି ବର୍ଣ୍ଣିତ ମହାବ୍ରତ ହୁଏ, ଏଉଁ ସମୟରେ ଏକ ଦୂର୍ଦ୍ରଢ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର ବୃଷ ଶିବଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ପରେ ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ ତ୍ରିଶୂଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଏହି ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ । ମାଘ ମାସରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଏକ ରଥ ତିଆରି କରି, ଭଲ ଭାବରେ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ । ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ନିୟମାନୁସାରେ ସୁନା, କିମ୍ବା ରୂପା କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି ଶଙ୍କରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ପ୍ରତିମା ପୂଜାରେ ମହାଦେବୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ନିଶ୍ଚିତ । ଚୈତ୍ର ମାସରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଭବ, କୁମାର, ଓ ଭବାନୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ତାମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବା ଉଚିତ । ଏହି ପ୍ରତିମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କରି ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ଏହି ଅବସରରେ ରୂପାରେ କୁବେର ଶୈଳୀ ଘର ତିଆରି କରି, ତାହାରେ ଉମା ସହିତ ଭବା ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଗଣେଶ ରଖି, ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଘର ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଭବାଙ୍କ ଶୁଭ ଗୃହରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରିବା ଉଚିତ । ବୈଶାଖ ମାସରେ ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଳାସ ବ୍ରତ କରି, କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ । ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ରୂପକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଜୋଡ଼ା ହାତରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭବ ସହିତ ଲିଙ୍ଗ ରୂପ, ହଂସ ଓ ବରାହ ସହିତ ତାମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଭାବେ ତିଆରି କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ । ଏହି ପୂଜାରେ ଶିବ ଲାଭ କରାଯାଏ । ଏହିପରି ସମସ୍ତ କ୍ରମାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଦେବୀ ସହ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ । ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଘର ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି କରି, ଭଲ ଭଲ ଇଟ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ଓ ଶୁଭବସ୍ତୁ ରଖି, ଘର ଭିତରେ ଚକି, ମୁଷଳ, ଦାସ-ଦାସୀ, ଶୟ୍ୟା, ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ ସହିତ ଘର ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଘରକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ଢାକି, ଉମାପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ଏହାପରେ ଏକ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଭୋଜନ କରାଯାଏ । ବିଦ୍ୟା ଓ ବିନୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ଏକ କୁମାରୀ କୁଅଡ଼ି, ଜୀବନସ୍ପନ୍ଦନ ସହିତ ଦାନ କରାଯାଏ । ଏହି ଘରରେ ଏକ ଜମି, ଗୋଧାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ଦିବ୍ୟ । ଏଭଳି କରି ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେ ଭବାନୀ ସମାନ ଅବିନାଶୀ ହୁଅନ୍ତି । ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ, ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମହିଳା ଭବାନୀ ସହ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏହି କଥାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।