ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କହାଯାଉଛି—ଏକ ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମାନୁସାରେ ନୀଳ କଣ୍ଠ ବଳଦ ଏବଂ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ପରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ରାଜା ହୁଏ। ପରେ, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଏହିପରି ରାତିରେ ଉପବାସ ରଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଓ ସଦା ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଏକ ଉଚ୍ଚ ଛାତି ଓ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ବଳଦ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ସେ ଈଶାନ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ରାତିରେ ଖାଇବା ଓ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖିର ଓ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ପ୍ରକ୍ରିୟାନୁସାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପୁନି ରନ୍ନା କରାଯାଇଥିବା ଭୋଗ ଦେଇ, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବବତ୍ କପିଳ ଗାଈ ଜୋଡ଼ା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ସୂର୍ୟଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ରାତିରେ ଖାଇବା, ଯଥାଯଥ ଯବ, ଘିଅ, ଦୁଧ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବବର୍ଣ୍ଣିତ ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଶର୍ବ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦରିଦ୍ର ବେଦବିଦ୍ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ନିୟମାନୁସାରେ ଧଳା ଗାଈ ଜୋଡ଼ା ଦାନ କଲେ, ସେ ସୋମ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସୋମଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଏହି ମାସିକ ଶିବ ବ୍ରତରେ ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା, ଚୋରି ନକରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଖ୍ଷମା, ଦୟା, ଦିନେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଓ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦୁଇପକ୍ଷ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତର ଅଂଶ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶିବଙ୍କ ମାସିକ ବ୍ରତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ବ୍ରତଟିକୁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି କ୍ରମିକ କିମ୍ବା ବିକଳ୍ପ ଭାବେ କରନ୍ତି, ସେ ଶିବ ସହ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ରାତିରେ ଉପବାସ ରଖି ଭବଙ୍କୁ ନିଅଁଜଳି ଭୋଗ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ସୁନ୍ଦର ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦିରେ ତିଆରି ଉମା ଓ ମହେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ଦାନ ଦେଇ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ସହିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ନେଉଥିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଛତା, ବିଶିଷ୍ଟ ପଙ୍ଖା ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ ସହ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯଦି ନାରୀ ହୁଏ, ସେ ଦେବୀ ସହ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ସେ କଠୋର ନିୟମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଅପରିଣୀତା କିମ୍ବା ବିଧବା ନାରୀ ଖାଇନଥିବା ଉଚିତ୍; ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୂର୍ବବର୍ଣ୍ଣିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁନଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସେ ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଯେଉଁ ନାରୀ ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ରଖେ ଏବଂ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଯଥାସମ୍ଭବ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ସେ ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ଓ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ନିୟମାନୁସାରେ ତ୍ରିଶୂଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଏକ ହଜାର ଧଳା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଭବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ରୂପା ପଦ୍ମ ଓ ସୁନା କଣ୍ଟା ଦେଇ ଯଥାଯଥ ଦାନ କଲେ, ଯେ କୌଣସି ପାପ ହେଉ, ମାନ୍ୟ ଜନ୍ମହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ହେଉ, ସମସ୍ତ ଦୂର ହୁଏ—ଏହି ଦ୍ୱାରା ନାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାପମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏହି ପ୍ରକାରେ ସେ ଭବାନୀ ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଏ; ପୁରୁଷ କରିଲେ ରୁଦ୍ର ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ଓ ଉପବାସ ସହ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଏହି ବ୍ରତ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅନୁମତି ଛଡ଼ା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ପାଠ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସେ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ମୂର୍ତ୍ତି ଅର୍ପଣ କରିଲେ, ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭବାନୀ ସହ ଏକତ୍ୱ ଓ ସଦୃଶତା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ। କିମ୍ବା, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକ ନାରୀ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଓ ଖ୍ଷମା, ଅହିଂସା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ଏକ ମାପ କଳା ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଘିଅ ଓ ଚିନି ସହ ପକା ଚାଉଳ ଭଗବାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏହାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇବା ଉଚିତ୍। ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ରଖି ନିୟମରେ ଥାଇ, ସେ ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ ଓ ସଦୃଶତା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଖ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଦୟା, ଦାନ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ—ଏହି ସମସ୍ତ ନିୟମ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ରୁଦ୍ରପୂଜାର ମୂଳ ଧର୍ମ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଠାରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ମୂର୍ତ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଷୟରେ କହିବି। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ନନ୍ଦିନୀ କଥିତ ମହାବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରୀରବନ୍ତ ବଳଦ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ କରି ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଏହା ପରେ ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ ତ୍ରିଶୂଳ ସ୍ଥାପନ କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ପୂର୍ବବର୍ଣ୍ଣିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଭବାନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ନିୟମିତ ବ୍ରତ, ଦାନ, ଉପବାସ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଜୀବ ଶିବ-ଶକ୍ତି ସହ ଏକତ୍ୱ ଓ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।