ଏକ ସମୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ବସି, ଦେବତା-ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ତେଁମାନେ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଗଠିତ ଶରୀର ଜଳିବାର ଭୟରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ଏହି ଶରୀର ଜଗତ ଜଳିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଜଳିତ ରହିଥାଏ। ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରଖିଲେ ଏହା ରକ୍ଷିତ ହୁଏ; ହାତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଏବଂ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରି ଏହାକୁ ଆଣିବା ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ। ଆଗର ମতି ଆଶ ତିଆରି କରିବା, ଦୁଇ ଉପାଦାନରୁ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ତିନି ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ରୂପ ମୂର୍ତ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ତୈଜସ ଶକ୍ତି ଚବିଶ ଉପାଦାନରେ ଗଠିତ, ଏହା ମନର ଚଳନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାସ। ଏହାପରେ, ହାତ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇବା, ହାଲୁକା ଓ ଭାରୀ ଭାବରେ ରଖିବା, ଏହି ସବୁ ବାୟୁ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିକ। ଆଉ, ଉଂଗୁଳିର ଟିପ୍ସ ଦେଇ ଭୂମିରେ ଅନୁନାଦ ହୁଏ; ଏକ ଉଂଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ତିଆରି ହୁଏ, ଏବଂ ବାୟୁ ଶକ୍ତିର ନିପୁଣତା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜଣାନ୍ତି। ଏଠାରେ, ଛାୟା ନଥିବା ଶରୀର ତିଆରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗ୍ରହଣ, ଦିନରେ ଦିନ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ସହିତ ହୁଏ। ଦୂରରୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ବିଲୀନ ହେବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ଧରିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦେଖିବା ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହିପରି ବିବର୍ଣ୍ତି ହୁଏ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଉପଲବ୍ଧି ଓ ବିଦାୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ, ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ। ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଦେଖିବା, ଗୁଣର ମନସିକ ଲକ୍ଷଣ, କଟିବା, ଆଘାତ, ବନ୍ଧନ ଏବଂ ଜନ୍ମ ଚକ୍ରର ରୂପାନ୍ତର ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁକାଳର ଉପରେ ବିଜୟ; ଏହିପରି ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରିୟାଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। କାରଣ ବିନା ବିଶ୍ୱ ତିଆରି, ଏହାର କୃପା, ଭଙ୍ଗ, ଅଧିକାର ଏବଂ ଲୋକୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଅନ୍ୟତ୍ୱ, ଜନ୍ମ ଚକ୍ରର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତି। ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଅବସ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମା ଜାଣିପାରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି। ଶିବର ଉଚ୍ଚତମ ଶକ୍ତି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ଏହାକୁ ଅନୁଭୂତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଶିବର ନିର୍ମଳ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଗୁଣକୁ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଲବ୍ଧି ଓ ବାଧା ଯାହା ଉଦ୍ଭବ ପରେ ଆସେ, ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଓ ବିପଦରେ କୌଣସି ମହାନତା ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ କୁ ବିରକ୍ତିରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିର୍ବିକାମ କୁହାଯାଏ। ଚାହିଦାର ଅଭାବକୁ ଗୁଣରୁ ବିରକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧି ଓ ବାଧା ଦୁଇଁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ସମସ୍ତ କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଉଚ୍ଚତମ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ମୋକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କିମ୍ବା କୃପା କିମ୍ବା ଲୀଳା ନିମିତ୍ତରେ ଋଷି ଏହି ଲୋକରେ ରହିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଖୁସି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; କେବେ କେବେ ପୃଥିବୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆକାଶରେ ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ଖେଳ କରନ୍ତି। କେବେ କେବେ ବେଦ ଓ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ କୁହନ୍ତି; କେବେ କେବେ ଏହି ଅର୍ଥରେ ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କରନ୍ତି। କେବେ କେବେ ଗଦ୍ୟ ରଚନା କରନ୍ତି, ହଜାର ରଚନା ହୁଏ; ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦଳର ଚିତ୍କାର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ହସ୍ତରେ ଆମଳିକି ଫଳ ପରି ପ୍ରକାଶ ହୁଏ; ଏପରି ହଜାର ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଅଧିକ କହିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ମହାଋଷିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଚଳ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ରୂପ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଦେବତା ଏବଂ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଗ୍ରହ, ତାରା ଏବଂ ହଜାର ଜଗତ ଦେଖନ୍ତି। ଧ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତଳ ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ଜୀବକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦୀପ ଓ ଅଚଳ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୟାର ଅମୃତରେ ପ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ଧକାର ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରଭୁକୁ ଦେଖନ୍ତି। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧର୍ମ, ଶାସନ, ଜ୍ଞାନ, ବିରକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଲବ୍ଧି ଏବଂ ଶକ୍ତିକୁ ଏକାଠି କୁହିପାରିବ ନାହିଁ; ଉତ୍ତମ ଋଷି, ପାଶୁପତ ଯୋଗରେ ଅଚଳ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଭଲ, ଶିକ୍ଷକ, ଏବଂ ଶିବସ୍ୱଭାବ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ; ଦୟାଳୁ, ତପସ୍ୱୀ, ତ୍ୟାଗୀ, ନିର୍ବିକାମ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା; ଦାନଶୀଳ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଲୋଭ ଶୂନ୍ୟ, ଯୋଗରେ ଏକତା, ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ—ମହେଶ୍ୱର ଏମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି କ୍ରିୟା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ନୁହଁଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଏହିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଶେଷରେ ଏମାନେ ଏହି ଉପଲବ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଏକତା ପାଆନ୍ତି; ତେଣୁ, ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକମାନେ ଦଶଗୁଣ ଓ ଅଷ୍ଟାଂଗ ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରିଥିବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ସେମାନେ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ବିମୁକ୍ତ; ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସାଧାରଣ ଓ ବିଶେଷ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ସମାନ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଏକତାରେ ଅଛି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ କୁହାଯାନ୍ତି; ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏହି ଏକତା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଉଥାଏ।