ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଏହି ଉପାସନା ବିଧିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପଢ଼ିଦିଅନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ ପରେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି ଯେଉଁ ନିୟମ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହା ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ଏହି ହେଉଛି ପାଶୁପତ ବ୍ରତ, ଯାହା ଲିଙ୍ଗର ସମ୍ପର୍କରେ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ। ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଏହି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଜଣାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପଚାରାଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ନନ୍ଦୀ ଏହିପରି କହିଲେ—"ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଦେବ, ଅସୁର, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତକୁ 'ଦ୍ୱାଦଶ ଲିଙ୍ଗ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ଆନନ୍ଦ, ଯୋଗ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଶୁଭତା ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଅଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୟ ଧ୍ଵଂସ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ ବେଦ ଓ ତାହାର ଷଡଅଙ୍ଗକୁ ମନନ କରି ନିର୍ମିତ, ଏହା ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦଶ ହଜାର ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ବି ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଧ୍ଵଂସ କରେ, ଏବଂ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ବି ଡୁବିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଜ୍ୱର ଦୂର କରେ; ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବେ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ ପାଇଁ ଛୋଟ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ମାସରୁ ଏହି ଶିବଲିଙ୍ଗ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ନବରତ୍ନ ଖୋଚାଯିଥିବା ଅଷ୍ଟଦଳୀ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଲିଙ୍ଗ ସହିତ ପୀଠା ରଖି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସହସ୍ରଧା ସ୍ଵେତ କମଳ, ଲାଲ ଓ ନୀଳ କମଳିନୀ, ଧଳା ଅର୍କ ଫୁଲ, କରବୀର ଓ ବକୁଳ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଫୁଲରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଶୁଭ ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନୀରାଜନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧିରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ରୂପକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ସହ ଅଗରୁ ଧୂପ ଦେବା ଉଚିତ, ପଶ୍ଚିମକୁ ସଦ୍ୟୋଜାତ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଦିବ୍ୟ ରଂଜକ, ଉତ୍ତରକୁ ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଚନ୍ଦନ, ପୂର୍ବକୁ ପୁରୁଷ ମନ୍ତ୍ର ସହ ହରିତାଳ ଓ ଧଳା-କଳା ଅଗରୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଗୁଗୁଳୁ ଧୂପ, ସିତାରା ଧୂପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହ ଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ବଡ଼ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ପାକା ଭାତ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶିବଲିଙ୍ଗ ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ମାସରେ ପ୍ରଚଳିତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ବିଶେଷ ଅଛି—ବୈଶାଖରେ ବଜ୍ର ଲିଙ୍ଗ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ପନ୍ନା ଲିଙ୍ଗ, ଆଷାଢ଼ରେ ମୁକ୍ତା ଲିଙ୍ଗ, ଶ୍ରାବଣରେ ନୀଳମାଣି ଲିଙ୍ଗ, ଭାଦ୍ରପଦରେ ପଦ୍ମରାଗ ଲିଙ୍ଗ, ଆଶ୍ବିନରେ ଗୋମେଦକ ଲିଙ୍ଗ, କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ପଗା ଲିଙ୍ଗ, ପୁଷ୍ୟରେ ବୈଦୂର୍ୟ ଲିଙ୍ଗ, ମାଘରେ ସୂର୍ୟକାନ୍ତ ଲିଙ୍ଗ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଲିଙ୍ଗ। ସମସ୍ତ ମାସରେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିୟମ, ଯଦି ଏହା ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ ରୌପ୍ୟ କମଳ କିମ୍ବା କେବଳ କମଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ରତ୍ନ ନ ମିଳିଲେ ସୁନା କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟରେ, ରୌପ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଧାତୁରେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ ପାଥର, କାଠ, ମାଟି କିମ୍ବା ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଶୀତକାଳରେ ଶ୍ରୀପତ୍ର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ସମସ୍ତ ମାସରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ, କିମ୍ବା ଏକ କମଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିପାରିବେ। ରୌପ୍ୟ କମଳର ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ମଝି ଥିଲେ ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ରୌପ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିପାରିବେ। ସହସ୍ର କମଳ ନ ମିଳିଲେ ଅର୍ଧ, ତାହାର ଅର୍ଧ କିମ୍ବା ଏକ ଶତ ଆଠ କମଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିପାରିବେ। ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ବିରାଜିଥାନ୍ତି, ନୀଳ କମଳରେ ଅମ୍ବିକା ନିଜେ ଅଛନ୍ତି, ଶଣ୍ମୁଖ କମଳରେ ବିରାଜିତ। ମହାଦେବ କମଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ଶ୍ରୀପତ୍ରକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନୀଳ କମଳ, ସାଧାରଣ କମଳ, ବିଶେଷତଃ ଲାଲ କମଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ; ପାଥର କମଳ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ। କଳା ଅଗରୁ କାଠର ଯାହା ମିଳେ ତାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ; ଗୁଗୁଳୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧୂପ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦନ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଧଳା ଓ କଳା ଅଗରୁ ଓ ମୃଦୁ ସିତାରୀ ଧୂପ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଧଳା ଅର୍କ ଫୁଲରେ ପ୍ରଜାପତି ବସିଛନ୍ତି; କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲରେ ଜ୍ଞାନ ଦେବୀ ବିରାଜିତ। କରବୀର ଫୁଲରେ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ, ବକୁଳରେ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଫୁଲରେ ପାର୍ବତୀ ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ମିଠା ଭାତ, ବଡ଼ ପାକା ଭୋଗ, ଘିଅ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଚାଉଳ କିମ୍ବା ମୁଗ ଚାଉଳ, ଅର୍ଧ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପରେ ଦେଇ, ଯକ୍ତୃ ଚାମର ଓ ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମ ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ବ୍ରତ ମହାପୁଣ୍ୟ, ଶୁଭ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟକ।