ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, କିଛି ବିସ୍ତୃତ କଟିବିଳାସିନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ନୃତ୍ୟ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଚଳି, ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ମିତ ମୁଖରେ ଗାନ ଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । କିଛି ଜଣୀଙ୍କର ପୋଷାକ ଅଳ୍ପ ଢିଲା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦେହରେ ମେଘଲତା ଖସିଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ଚତୁର୍ଥ, ପଞ୍ଚମ, ଷଷ୍ଠ ଓ ସପ୍ତମ ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ । ଏମିତି ଅଷ୍ଟମ, ନବମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶମ ଦ୍ୱାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି ନଗରୀ ମଣ୍ଡଳାକାର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଶିଖରେ ବିରାଜିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ସମ ଚମକୁଥିବା ରାଜପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସ୍ପଟିକ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡପ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ । ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ତିଆରି । ଏହି ନଗରୀ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରକାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପର ଅଠାଇଶ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଉପଦ୍ୱାର ଓ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଗୁପ୍ତ ଗୃହ, ଗୁପ୍ତ ନିବାସ, ଗୁହଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣିମୟ ଗୃହ ଏଠାରେ ଅଛି । ଲାଲ ମଣିରେ ତିଆରି ଗଣେଶଙ୍କ ଦେବାଳୟ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗୃହ, ଓ ଶୋଭାମୟ ପୁଷ୍ପ ବାଗିଚା ଅଛି । ସୁନାର ସିଢ଼ି ଥିବା ପୋଖରୀ ଓ ସରୋବର, ସେଠାରେ ହମ୍ସମାନେ ଚାରିପଟେ ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମହିଳାମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ । ମୟୂର, ଜଳପକ୍ଷୀ, କୋକିଳ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅମୃତସମ ଜଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଜଳାଶୟ ରହିଛି । ଚତୁର୍ଦ୍ଧାରା, ଅଳଙ୍କୃତ, ଭାରି ଚେଷ୍ଟାରେ ଅଳ୍ପ ଭଙ୍ଗିମା ଓ ମଦ ମୁଦିତ ନେତ୍ର ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି । ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହଜାର ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ଗୀତରେ ନିପୁଣ; ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଏପରି ସଙ୍ଗତି ଦେବତାମାନେ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ । ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲରେ ଆବୃତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ାରେ ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି । କିଛି ଉତ୍ସବରେ ଲିନ, କିଛି ଚାଲିଚାଲି ମଧୁର ଭାବରେ, ଗ୍ରାମ ଜୀବନର ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ, ମାଣିକ୍ୟ ରତ୍ନ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଭବଙ୍କ ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କ ସଭା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚକିତ ହୋଇ ଚାରିପଟେ ଦାଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ଏଠାରେ ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନେକ ଗଣ, ହଜାର ନାୟକ ଦେଖିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଚମତ୍କାରିକ ରାଜପ୍ରାସାଦ, ସୁନାର ସିଢ଼ି ଉପରେ ହୀରା, ବୈଦୂର୍ୟ, ସ୍ପଟିକ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖିଲେ । ପ୍ରାସାଦ ଶିଖର ଉପରେ କମଳନୟନୀ, ବିସ୍ତୃତ କଟିବିଳାସିନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଛନ୍ତି । କିନ୍ନରୀ, କିନ୍ନର, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଵସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଓ ଭୋଗରେ ଲଗ୍ନ, ନୀଳ କମଳଦଳ ସଦୃଶ ଚର୍ମ, କମଳପତ୍ର ସଦୃଶ ଲମ୍ବ ନେତ୍ର । କମଳର ତନ୍ତୁ ସଦୃଶ ଵସ୍ତ୍ର, ଚୂଡ଼ାମଣି, ନୁପୁର, ହାର, ଛତ୍ର, ଚୀର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଅନେକ ଭୂଷଣ ଓ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ରତ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଗଣପତିମାନଙ୍କ ସଭା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଣପତିଙ୍କ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପୁରୁହୂତ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ନଗର ମଧ୍ୟରେ ଦାଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହଜାର ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ସେହି ପ୍ରାସାଦର ଦ୍ୱାରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଣପତି ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମସ୍କାର କରି "ଜୟ ହେଉ" ବୋଲି କହିଲେ । ତେବେ ଗଣପତି ନନ୍ଦି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାୟକ, ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ; ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହ ।" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—"ଅମ୍ବ, ଅମାନ୍ଦ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଯିଏ ମହାଗଜପତି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆମେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ ।" ସେମାନେ ଏହି ଭୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ—"ପୂର୍ବରୁ ତିନି ନଗର ଦହନ ସମୟରେ ଆମକୁ 'ପଶୁ' ବୋଲାଯାଇଥିଲା; ଏହି 'ପଶୁତ୍ୱ' ନେଇ ଆମେ ଚିନ୍ତିତ ।" ନନ୍ଦି କହିଲେ—"ଭବ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଶୁପତି ବ୍ରତ ଘୋଷିତ; ଏହି ବ୍ରତରେ 'ପଶୁତ୍ୱ' କିଛି ଅଛି ନାହିଁ ।" ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପରମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ—ସମସ୍ତ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ପ୍ରକାର ନନ୍ଦି ଦେବତାମାନେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ତାପରେ, ଶିଳାଦପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନନ୍ଦି, ଅବିନାଶୀ ଈଶାନଙ୍କୁ ସାମ୍ବ ଓ ଅନୁଚର ସହିତ ଦେଖିଲେ । ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜଣାଇଲେ । ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁନଃପୁନଃ ନମନ କରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବାଦିଦେବ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ— ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ବନ୍ଧନ ଦୂର କଲେ; ମହେଶ୍ୱର ସ୍ବୟଂ ପଶୁପତି ବ୍ରତ ଉପଦେଶ କଲେ । ସେ ଏହି ବ୍ରତ ଋଷିମାନେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅମ୍ବା ସହିତ ଶିଖାଇଲେ; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ 'ପଶୁପତ' ବୋଲି ଓଡ଼ାଯାଉଛି । କାରଣ, ସେ ଶିବ ଜନମାନ୍ୟ ଓ ସେମାନେ ସକ୍ଷାତ୍ ଦେବତା; ଏହିପରି ନାମ ହେଲା ପଶୁପତ; ସେମାନେ ପୁନି ତପସ୍ୟା କଲେ । ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷେ, ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଯାଇଗଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଠାରୁ ପିତାମହଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲେ, ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଇଥିଲା ।