ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ମହାଦେବଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା ସହିତ ଏହି ନଗରୀକୁ ଦୂରରୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହଜାର ଥର ଉଦୟ ହେବା ପରି ଜ୍ୱଳମାନ, ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆଦି ଦେବ ମହାଶିବ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ତଳରେ ଥିବା ଏହି ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ନାରୀ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଭଗବାନ, ଅନେକ ସେନାପତି ଓ ସେନା ସହିତ, ଅଜ ଓ ହରିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ, ପାହାଡ଼ର ରାଜା ପରି ମହା ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେଠି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ମହଳ, ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାରର ଅକାଶମଣ୍ଡପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାଚୀର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବାହ୍ୟ ନଗରୀ ଦେଖି, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ନଗରୀ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକୁ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଭରିଥିଲା, ସୁନ୍ଦର ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର ଥିଲା। ସେଠି ହୀରା, ବୈଦୂର୍ୟ, ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଣିର ଜାଲିରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଝୁଲା ଓ ଘଣ୍ଟି, ଚାମର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ମୃଦଙ୍ଗ, ମୁରଜ ଧ୍ୱନିରେ ଶବ୍ଦିତ, ବୀଣା ଓ ବାଂଶୀ ରବି, ନୃତ୍ୟରତ ଅପ୍ସରା ଓ ଭୂତଗଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଏଠିର ମହଳଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାସାଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପ୍ରାସାଦ ଚୂଡ଼ାରେ ହଜାର ନାଗରୀକ ନାରୀ, ହସ୍ତେ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଚାଉଳ ନେଇ ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରସ୍ରବଣ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଭବଙ୍କ ପାଇଁ କରନ୍ତି। ତା ସମୟରେ, ନାରୀମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ମଦାନ୍ଧ ନୟନରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। କିଛି ନାରୀ, ବିସ୍ତୃତ କଟି ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ନୃତ୍ୟ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ; କିଛି ନାରୀ ହରିକୁ ଦେଖି ମୃଦୁ ହସିଲେ। କିଛି ମହିଳାଙ୍କ ପୋଶାକ ଅଳ୍ପ ଢିଲା ଓ କମରବନ୍ଧ ଖସିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଚତୁର୍ଥ, ପଞ୍ଚମ, ଷଷ୍ଠ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଅଷ୍ଟମ, ନବମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦଶମ ଦ୍ୱାର ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମହା ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ନଗରୀ ଚକ୍ରାକାର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ୱଳମାନ, କୈଳାସ ଶିଖରେ ଅତିଶୟ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଚାରିପଟେ ସ୍ୱଚ୍ଛ କ୍ରିଷ୍ଟାଳ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମୟ ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ନାନା ଆଳଙ୍କାରିକ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚାରିପଟେ ଅନେକ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଥିଲା। ଏହି ନଗରୀ ୨୮ ପ୍ରକାରର ଦୂର୍ଗ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ଦ୍ୱାର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା। ଗୁପ୍ତ କୋଠରୀ, ଗୁହଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଓ ମୁକ୍ତାମଣି ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଅନେକ ଆକର୍ଷକ ଗୃହ ଥିଲା। ଏଠି ଲାଲ ମଣିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେବ ଗଣେଶଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ଚନ୍ଦନ କାଠର ନାନା ଆକୃତି ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶିଳାର ଘାଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପୋଖରୀ, ଯେଉଁଠାରେ ହମ୍ସୀମାନେ ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିଲେ। ମୟୂର, ଜଳପକ୍ଷୀ, କୋକିଳ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅମୃତ ସ୍ନାନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତାଳାପ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏଠି ନିପୁଣ ଆଳାପିକା ନାରୀ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମଦାନ୍ଧ ନୟନ ଓ ଦୃଢ଼ ଉରସ୍ଥଳ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହଜାର ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ସଙ୍ଗୀତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧ, ଅପ୍ସରା ଗଣ ନୃତ୍ୟରତ, ଏପରି ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ। ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଳ, ପଦ୍ମର ଫୁଲରେ ଘିରିଥିଲେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାରୀମାନେ ଜଳ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ। କିଛି ଉତ୍ସବ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ମଗ୍ନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚାଲିଚାଲି ମାନ୍ୟ ଓ ଗ୍ରାମଜୀବନ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ୍ନ, ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭବଙ୍କ ନାରୀମାନଙ୍କ ଏହି ସମାବେଶ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ଚାରିପଟେ ଦାଁଡ଼ି ହେଲେ। ସେଠି ଦେବଗଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ଓ ସେନାପତି ଦେଖିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶିଳାର ଶିଖର, ହୀରା, ବୈଦୂର୍ୟ, କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ଚୂଡ଼ାରେ ଏକାନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ନାରୀମାନେ, ପଦ୍ମନୟନୀ, ବିସ୍ତୃତ କଟି ଓ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଥିଲେ। କିନ୍ନରୀ, କିନ୍ନର, ନାଗକନ୍ୟା, ସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ଓ ନାନା ପୋଶାକ ଓ ଆଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ଆସକ୍ତ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନୟନ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଲମ୍ବା। ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ପରି ପୋଶାକ, କଙ୍କଣ, ନୂପୁର, ହାର ଓ ଛତ୍ର ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ଆଭୂଷଣ ଓ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଆସକ୍ତ ସେମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସେନାପତିମାନେ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭୂତପତିଙ୍କ ନଗରୀକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପୁରୁହୂତ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ନଗର ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ି ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ସେଠି ପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ଭୂତଗଣଙ୍କ ନାଥ ନନ୍ଦିନ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମସ୍କାର କରି, "ଜୟ ହେଉ" ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ ଭୂତପତି ନନ୍ଦି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ଦେବଗଣ! ତୁମେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର, ଲୋକନାଥ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଅପନାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଅଟୁଟ, ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୁହ।" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ଅମାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ହସ୍ତୀନାଥ ସମ କାନ୍ତିମାନ୍, ଵରଦାୟକ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।" "ପୂର୍ବେ ତିନି ନଗର ଦାହ ସମୟରେ ଆମକୁ 'ପଶୁ' କୁହାଯାଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଏହି 'ପଶୁତ୍ୱ' ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତିତ।" "ପଶୁପତିବ୍ରତ ଭବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ହେ ଭୂତପତି, 'ପଶୁତ୍ୱ' ରହିଯାଏ ନାହିଁ।