ଏଠାରେ ଶିବ ପୂଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ନନା ହେଉଛି। ଶିବଙ୍କୁ ଶମୀ ଫୁଲ, ବୃହତ୍ ଫୁଲ, ବନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଫୁଲ, ଅପାମାର୍ଗ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଓ ଭବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଧୂପ ଦେଇ, ପରେ ମିଠା ଭାତ, ଦହି ଭାତ, ମଧ ଓ ଘିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ଭାତ, ମୁଙ୍ଗ ଭାତ ଓ ଛଅ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଅଥବା, ଘିରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଯାଉଛି। କିମ୍ବା ଏକ ଆଢ଼କା ଶୁଦ୍ଧ ଭାତ ରନ୍ଧି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଶେଷରେ ପୁନଃପୁନ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ଈଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପୁନଃ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଈଶାନ, ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମଙ୍କୁ ବି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଦ୍ୟୋଜାତ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ମହାଦେବ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଗଛର ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଶିବ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଏବଂ ଗାଁ ଓ ଦ୍ୱିଜାତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପାନ୍ତି। ଯେଉଁ କେହି ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶର୍ବ, ଭବ, ଅଜନ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଶିବ ସାମ୍ୟ ଲାଭ କରି, ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି। ପରମେଶ୍ୱର, ଭବ, ଶର୍ବ, ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା କିମ୍ବା ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇବା ମାତ୍ରେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ, ମର୍ତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ପାଖରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଘିଁ ଦୀପ ଦେଇଲେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପାଇଥାଏ, ଏହି ଦୀପ କାଉଁଠି ମୂଡ଼, ମାଟି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ବସ୍ତୁରୁ ହେଉ, ଶିବ ନିବାସରେ ଦିଆଯିବା ଦରକା। ପରିବାର ସହିତ ଦେଇଲେ, ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦୀପ ଲୋହା, କପର, ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା ସୁଣାର ହେଉ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିରେ ଦୀପ ଦେଇଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଶିବଙ୍କ ଆଗରେ ଘିଁ ଦୀପ ଦେଇଲେ, କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦେଖିଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଆସନ ରୁଦ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଅଭିଷେକ ପାଞ୍ଚଥର କରିବା ଉପଦେଶ ମିଳିଛି, ବିଶେଷ ଭାବରେ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ। ଏପରି ଦିନପ୍ରତିଦିନ ଦେବଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକା। ଉତ୍ତରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଫରିଂ ଦେବା ଦରକା, ପ୍ରଣବ ପାଞ୍ଚଥର। ଏପରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଶିବ ସାମ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ଯାଉଛି; ସାରକଥାରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏଠି ବିବର୍ଣ୍ନା ହେଲା। ଏହି ଉପଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏବେ ଦେବତାମାନେ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଦେଖି କିପରି ନିଜ ପଶୁ ଦାସତ୍ୱ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏହା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି। ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବେ କୈଳାସ ଶିଖରରେ, ଭୋଗ୍ୟ ନଗରରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅଲୋକିକ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଅଲ୍ଲେଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଭଲରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଗରୁଡ଼ ଶିର ଉପରେ ବସି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଯାଇଥିଲେ। ହରି ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖ କରି, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଭୁ ସହିତ ରହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ଯମ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ପୁଣି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାସୁଦେବ, ଗରୁଡ଼ ଧାରୀ, ଗରୁଡ଼ରୁ ଉତ୍ତରେ ଉତରି ଦେବତାମାନେ ସହିତ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଚଢ଼ିଲେ। ଏହି ପର୍ବତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ଦେବାରେ ସଦା ଦକ୍ଷ, ଚିଁଚିଆଁ କୁରୁଲ ରବେ ଗଞ୍ଜିତ, ନାଗମାନଙ୍କ ପାଟି ଗୀତରେ ଭରିତ, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତର ରବ, ହଳକା ଅନ୍ଧାର ଛାୟା, ଉଦ୍ୟାନ ତୀର, ଶୀତଳ ପବନ ଓ ଜଳରେ ଭରିତ। ହଜାର ହଜାର ମହଲରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଂସ ଦଳରେ ଶୌଳ, ଧବା, ଖଦିର, ପଲାଶ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛରେ ଭରିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ, କୋଇଲ ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଦଳରେ ଭରିତ। କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଦିବ୍ୟ ଗଛରେ ଘନ, କୁରବକ, ପ୍ରିୟକ, ତିଳକ, ବହୁ କଦମ୍ବ, ତମାଳ ଓ ଲତାରେ ଶିବାଳି, ପର୍ବତ ବିଭିନ୍ନ ଶିଖରରେ ଆବୃତ। ପର୍ବତ ଶିଖରରେ, ବିଶ୍ବକର୍ମା ଦେବଦେବଙ୍କ ଖେଳ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବ ନିବାସ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏହି ନଗରକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ, ମନ ଶାନ୍ତ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ମହିମାରେ ଦୂରରୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଶାଳ ଓ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ନାଥ, ପ୍ରଥମ ଦେବତା, ମେରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶହରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, ନଗର ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଅନେକ ନାରୀ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିତ, ଦେବତାମାନେ ଦେବଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସହିତ, ଦଳପତି ଦଳ ସହିତ, ଅଜା ଓ ହରି ସହିତ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପରେ, ସୁଣା ରେ ତିଆରି ମହଲ, ମଣି ମୁଦ୍ରାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଦିବ୍ୟ ଶ୍ୱର୍ଗୀୟ ନିବାସ, ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରରେ ଘିରିତ, ଏହି ନଗରକୁ ଦେଖିଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅଉଟର୍ ସିଟି ଦେଖି, ହରି, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ନଗର ଅନେକ ମହଲ ଓ ପ୍ରାସାଦରେ ଭରିତ, ଉଚ୍ଚ ଟାୱର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାର ଥିଲା। ହୀରା, ବେରିଲ, ରୁବି ଓ ଅନ୍ୟ ମଣିର ଜାଲରେ ଆବୃତ, ଝୁଲା ଆସନ, ଘଂଟା ଓ ଚମର ଫାନରେ ଶୋଭିତ। ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ମୁରଜର ଧ୍ୱନି, ବୀଣା ଓ ବାଂଶୀର ରବ, ନୃତ୍ୟ ଅପ୍ସରା ଦଳ ଓ ଭୂତ ଦଳରେ ଘିରିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାସାଦ ସମ୍ପର୍କରେ ମହଲ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର। ପରେ, ପ୍ରାସାଦର ଶିଖରରେ ହଜାର ନଗର ନାରୀ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଭାତ ହାତରେ ରଖି, ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବର୍ଷା କଲେ, ଭବଙ୍କୁ ଯେପରି ଦିଆଯାଏ। ଏ ସମୟରେ, ନାରୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଦୂର୍ବଳ ହୋଇ ଥିଲେ।