ଏକ ସମୟର କଥା, ଦ୍ୱିଜ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା—ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏକଥର ସୁଜନଙ୍କ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ବା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କଠୋର ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ତଳେ ପଡିଯାନ୍ତି। ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁଠି ଭଲପାଇବା ରଖନ୍ତି—ପୁଅ, ଜୀବନୀ, ଘର—ସେଠି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏକଥର ମନ ଦେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ତେବେ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୋକ ଦୂର ନୁହେଁ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା: “ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅବୁଦ୍ଧି ମଣିଷମାନେ, ଯେମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ପଦ ଅତି କମ୍, ସେମାନେ କିପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବେ?” ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି ଶଂକରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେବେ ଏମିତି ମଣିଷମାନେ କିପରି ପୂଜିବେ? ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା: “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ। ଯଦି ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହେ, ତେବେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ପୂଜିବା ଓ କଥା ହେବା ସମ୍ଭବ। ଏକଥର ଅପ୍ରମାଣ ଭାବେ କିମ୍ବା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭିତରେ ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାବାନୁସାରେ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯଦି କୌଣସି ଅଧମ ଦ୍ୱିଜ ଅଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ପିଶାଚ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ଯଦି ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ କ୍ରୁଧ ଥାଏ, ତେବେ ଦାନବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି ପୂଜା କରିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷ ହୁଏ, ଗାନରେ ଆସକ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକକୁ, ନୃତ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯେଉଁମାନେ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଯେଉଁ ନିଚ ଲୋକ ନାରୀ ଓ ମଦରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସୋମ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ପିତୃଲୋକ, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଲୋକ, ଶିବଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ମାନିଲେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଯାଏ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଥର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁସ୍ଥାନକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଠି ଦେବଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶେଷ ଭାବେ ଓଁକାର ମଧ୍ୟରେ, ଯାହା ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବିରାଜମାନ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତାହାରେ ଦେବଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ଦେବଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ପାଣି ଦେଇ, ଦିବ୍ୟ ଜଳ, ଘୃତ, ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଦହି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପୁନି ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ରୋଚନା, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳ୍ବପତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲୋଟସ ଓ ନୀଳପଦ୍ମ, କୁମୁଦ, ନଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ, ମଲ୍ଲିକା, ଚମ୍ପକ, ଯାତି, ବକୁଳ, କରବୀର, ଶମୀ, ବୃହତ୍, ଅରଣ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଅପାମାର୍ଗ, କଦମ୍ବ ଓ ଶୁଭ୍ର ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଧୂପ ଦେଇ, ମିଠା ଭାତ, ଦହିଭାତ, ମଧ ଓ ଘୃତ ମିଶିତ ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ଚାଉଳ, ମୁଗ ଭାତ, ଛଅ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ବା ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଘୃତ ମିଶିତ ଭୋଜନ ଦେଇ ପୂଜା କରିପାରିବେ। କିମ୍ବା ଏକ ଆଢ଼କ ଶୁଦ୍ଧ ଚାଉଳ ରନ୍ଧି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଶେଷରେ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ଏଇପରି ଈଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପୁନି ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜି, ଈଶାନ, ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସଦ୍ୟୋଜାତ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏହି ପଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଗଛର ପୁଷ୍ପ ଓ ପତ୍ର ଶିବପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ, ସେମାନେ, ଗାଈ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି କେହି ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶର୍ବ, ଭବ କିମ୍ବା ଅଜନ୍ମାଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯଦି କେହି ପରମେଶ୍ୱର, ଭବ, ଶର୍ବ, ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକଥର ଦେଖିଥାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା କିମ୍ବା ପୂଜା ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। କେବଳ ଶୁଣିବା ଓ ଅନୁମୋଦନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶିବଲିଙ୍ଗର ସାମ୍ନାରେ ଘୃତ ଦୀପ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଟୁଟ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯାହା ଆଶ୍ରମ ଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୀପ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହେଉ ନାହିଁ। ପରିବାର ସହିତ ଦାନ କଲେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି—ଦୀପ ଲୋହା, ତାମ୍ବା, ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା ସୁନାର ହେଉ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦୀପ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଶିବନଗରକୁ ଯାନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଘୃତ ଦୀପ ଦେଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଥିବା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠି ରୁଦ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଆସନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଅଭିଷେକ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଦିନେ ଦିନେ ଦେବାଦିଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତୁ। ଉତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ପ୍ରଣବ ପଞ୍ଚଥର କହନ୍ତୁ। ଏପରି ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଶିବ ସାଉଁଗ କୁ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂକ୍ଷେପରେ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।