ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଯଥାଯଥି ଭାବରେ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହିପରି ଷଟ୍କୋଣ ମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହାସହିତ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତଃକରଣ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ । ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରାକୃତିକ ମଣ୍ଡଳର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି । ଏବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ କିପରି କରିବା ଯାଏ, ତାହା କୁହିବି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଏକ ଗାଈର ଚାମଡ଼ା ପରି ଏକ ବଡ଼ ମଣ୍ଡଳ କୌଡ଼ିଏ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ୍, ନିୟମମୁତାବକ ଚଉକ ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରି, ଜଳ ଛିଟି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ମଣ୍ଡଳକୁ ଶୋଭାୟମାନ ଛତା, ରୂଚିକର ଛତ୍ର, ଝୁଲିଥିବା ଫୋକା, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୁନା ଅଶ୍ୱଥ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଦରକାର । ଏହା ସହିତ ଶୁଭ୍ର ପୁଷ୍ପିତ ପଦ୍ମ, ଲାଲ ଓ ନୀଳ କମଳ, ମୁକ୍ତାମାଳା, ଝୁଲିଥିବା ଧ୍ୱଜା ଓ ସ୍ୱେତ୍ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜାଯିବା ଉଚିତ୍ । ଏଠାରେ ସ୍ୱେତ୍ ମାଟିର ବାତିଲା, ମସୃଣ ଘଡ଼ା, ଫଳ ଓ ତରୁଣ ପତ୍ରମାଳା, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଧୂପ, ପଞ୍ଚାଶ ଶାରି ବାତି ଜଳାଇ, ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ପଦ୍ମ ପଞ୍ଚାଶ ପଙ୍ଖୁଡ଼ି ସହିତ ଚିତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ପଦ୍ମକୁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ବା ଶୁଭ୍ର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ହସ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥ ଚଉଡ଼ାରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର । ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦେବଦେବୀ ଭବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ ବସାଇବା ଉଚିତ୍; ପଦ୍ମ ପଙ୍ଖୁଡ଼ିରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ରଖିବା ଦରକାର । ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ପ୍ରଣବ ରୁ ନମଃ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷରକୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବେ । ଏଠାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଚାଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଦରକାର, ସହିତ ମାଳା, ଜନ୍ୟୁ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଦେଇବା ଚିତ୍ତି । ଏହାସହିତ ଆସନ, ଦଣ୍ଡ, ପାଗା ଓ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇ, ଏହି ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ଦେବଦେବୀ ଶଂଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏପରି ମହାହୋମ କରି, ଏକ କଳା ଗାଈ ଦମ୍ପତି ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳକୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ପାଇଁ ଓଁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ଏଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣ୍ଡଳ ଚିତ୍ରିତ କରେ, ସେ ଏଠି ମୁଁ କହୁଥିବା ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଲାଭ କରେ । ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବେଦ ସହ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ି, ଯଥାକ୍ରମେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଆଦି କ୍ରିୟା କରି, ପତ୍ନୀ ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ବନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଆଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭାସ୍କର୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମଣ୍ଡଳ ଦର୍ଶନ କରି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଅକ୍ଷରମଣ୍ଡଳ ଦର୍ଶନ କରି ଯେଉଁଠି ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଦେବାଳୟର ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ଦକ୍ଷିଣ ବା ପଛଦିଗରେ ମାଟି ଲଗାଇ, ଚାରିପାଖ ରଙ୍ଗିନ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଇ ଚଉକ ଅଞ୍ଚଳ ସଜାଇ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେବାଳୟକୁ ଚନ୍ଦନ, କର୍ପୂର ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମାଜିଥାଏ, ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଛାଡ଼ି, ଚାରିପ୍ରକାର ଧୂପ ଦେଇ ଈଶାନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ଶିବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏଠାରେ ଅନେକ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ନିଜ ଦେହର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ । ପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ପୁନଃ ଏହି ଭୂମିରେ ଆସି ଏକ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ହୁଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଶୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଆଦିଦେବ ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶର୍ବ, ଶାଶ୍ୱତ ସଦାଶିବ । ଶିବ-ବ୍ରହ୍ମ ରସ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ । ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭାବରେ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଶିବକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମାଜିବା ଦରକାର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନଚେତ୍ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ । କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଛାଣି ଆଣିଥିବା ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଫେନାଉଠିଥିବା ଜଳ ବିଶେଷକରି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ । ଯେଉଁ ପାଣିରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାଣୀ ମିଶିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର, ନହେଲେ ଅଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାପ ଲାଗିଥାଏ । ବାଡ଼ି ବୁହା, ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧି, ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ, ଚକୁଟି ଓ ପାଣି ଆଣିବାରେ ସଦା ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ୍ । ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସଦା ଅହିଂସା କୁ ଅନୁସରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଅହିଂସା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ । ଏହିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦେବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ, ଏହା ଭୟମୁକ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଏହିପରି ଅହିଂସା କୁ ଚିନ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍ । ଅହିଂସକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, ହିଂସକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁଠି ବେଦବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀକୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ତିନି ଲୋକରେ ଫଳ ମିଳେ; ଅହିଂସକୁ ଏହି ଫଳ କୋଟିଗୁଣା ଅଧିକ ମିଳେ । ଯେଉଁମାନେ କରୁଣାର ପଥ ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ପ୍ରେମରେ ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ସଦା ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ।