ଏକ ସମୟର କଥା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ସଞ୍ଜୋଗବଶତଃ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟବାନ ଜଣେ ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରି ଶିବଙ୍କ ଗଣନାୟକ ପଦବୀ ଅର୍ଜନ କଲେ। ସକାଳେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଂଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ସାଞ୍ଜକୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ମନ, ବାଣୀ ଓ କାୟଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ସମସ୍ତ ପାପ, ମହାପାପ, ଉପପାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, ତଥାପି ଯଦି ଲୋକେ ବିଧିମତ ଭାବେ ଚୌମୁଖୀ ମାର୍ଗରେ ଓଡ଼ି ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷିଣରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଯାହା ନିୟମିତ ଭାବେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି? ଏହା ସହିତ, ଯଦି କେହି ଗୋବିଷ୍ଟର ପରି ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଗଢ଼ି, ଗୋମୟ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରି, ମୁକ୍ତା, ନୀଳମଣି, ପଦ୍ମରାଗ, ଶୁଭ୍ର କ୍ରିଷ୍ଟାଲ, ପନ୍ନା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୂପା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରଣ କରେ—ଏହି ପଦ୍ମ ଦଶହସ୍ତ ଚଉଡ଼ା, ମଧ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ସହିତ ମହାଦେବଙ୍କ ସମୀପରେ ଅଙ୍କିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ନବଶକ୍ତି, ପଞ୍ଚ, ଷଟ୍, ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ସହ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇଶାନଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟ, ଦଶ ରେଖା, ବାହ୍ୟ ଦଶ ରେଖା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭୂଦାନ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଯଦି ଧନ ନ ଥାଏ, ଚାଉଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶାର ଚକ୍ର ଅଙ୍କିତ କଲେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ମିଳେ। ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ ଦେଇ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବିଧିମତ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଗ୍ରହମାଳା ଦେଇ କିମ୍ବା ନ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ। ଏହିପରି ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ଛଅକୋଣା ମଣ୍ଡଳ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଅମ୍ବିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ବସାଇବା, ଡାହାଣେ ସତ୍ତ୍ୱ ରୂପ, ବାମେ ରଜସ୍ ଗୁଣ, ସାମ୍ନାରେ ତମସ୍ ରୂପ, ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ବିକା ଦେବୀ, ଡାହାଣେ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଓ ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ର, ଉତ୍ତରେ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଛଅକୋଣା ମଣ୍ଡଳରେ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ମଣ୍ଡଳ ବିଷୟରେ ମୁଁ କୁହିଲି, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଛାପୂର୍ତ୍ତିର ଉପାୟ କୁହିବି। ଏକ ଗୋବିଷ୍ଟର ପରି ବୃହତ୍ ଚଉକ ମଣ୍ଡଳ ଗଢ଼ି, ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରି, ଜଳ ଛିଟି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନୀ ପୂଜାରେ ଆଗୁଆଁ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ମଣ୍ଡଳକୁ ଛତା, ଚମତ୍କାର ଛତ୍ର, ବୁଲବୁଲି, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱଥ ଶାଖା, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ, ଲାଲ ଓ ନୀଳ କମଳ, ମୁକ୍ତା ମାଳା, ଝୁଲିଥିବା ଶୁଭ୍ର ପତାକା, ଶୁଭ୍ର ମାଟିର ଭାଣ୍ଡ, ମୃଦୁ ଭରିଥିବା କଳଶ, ଫଳ ଓ ନୂତନ ପତ୍ର ମାଳା, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଧୂପ ଓ ପଞ୍ଚାଶ ଶ୍ରେଣୀ ଦୀପ ଦେଇ, ବିଧିମତ ଏକ ହସ୍ତ ଚଉଡ଼ା ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉତ୍ତମ ମଣ୍ଡଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମଧ୍ୟରେ ଭବ ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ବସାଇ, ପତ୍ରରେ ପ୍ରଣବ ଆରମ୍ଭ କରି ନମଃ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷର ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ନିୟମାନୁସାରେ ପଞ୍ଚାଶି ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା, ତାଙ୍କୁ ମାଳା, ଉପବୀତ, କୁଣ୍ଡଳ, କମଣ୍ଡଳୁ, ଆସନ, ଦଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡାସା, ବସ୍ତ୍ର ଦିଆଯିବା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ସନ୍ମାନ ହୁଏ। ଏପରେ ମହାହୋମ ଓ କଳା ଗାଈଁ ଦାନ ଦେଇ, ଶେଷରେ ମଣ୍ଡଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଓଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣ୍ଡଳ ଚିତ୍ରଣ କରିଥିବା ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ତାହା ଏଠାରେ କୁହିବି। ଯେଉଁଠି ନିୟମାନୁସାରେ ବେଦ ସମେତ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରସବ କରି, ବନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଆଦି କ୍ରିୟା କରି, କାର୍ମିକ କ୍ରିୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ମଣ୍ଡଳ ଦର୍ଶନ କରି ଯୋଗୀ ଜେତେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଅକ୍ଷରମଣ୍ଡଳ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ।