ଏକ ସମୟରେ ଏହି ଶିବ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବିଷୟରେ ଅତି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ, ଯେଉଁଠି କେଦାର ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରୟାଗ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବେ । ପ୍ରଭାସା, ପୁଷ୍କରା, ଅବନ୍ତୀ, ଅମରେଶ୍ୱର, ବାଣୀର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଶିବ ସ୍ଥିତିକୁ ଅର୍ଜନ କରେ । ବାରାଣସୀରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ, ମୁକ୍ତିଦାୟି କେଦାର କିମ୍ବା ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଶାଳଙ୍କ, ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର, ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଭାସ୍କରେଶ, ଗୁହେଶ୍ୱରରେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ କିମ୍ବା ନନ୍ଦିଶ୍ୱରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶାସନାନୁଷ୍ଠାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେହ ଶୁଷ୍କ କରି ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଯୋଗୀ ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ଋଷି, ତପସ୍ୱୀ କିମ୍ବା ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ଶିବ ସ୍ଥିତିକୁ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି । ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଦେବତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଶିବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳି ଉଚ୍ଚତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତି ମିଳେ । ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାଏଁ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, ଶିବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଶିବ ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିବେ । ଦୁଇଟି ପା ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଶିବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିବେ, ସେ ଶିବ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବେ । ଏଠାରେ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରବେଶ ହେଲେ ଏହା ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏହା ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଉତ୍ତମ; ଦହିରେ ଏକ ହଜାର ଗୁଣା; ମଧରେ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ । ଘୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ, ଚିନିରେ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ । ଶିବ କ୍ଷେତ୍ର ନିକଟର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଏଠାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ । ଶିବ କ୍ଷେତ୍ର ନିକଟର ନଦୀଗୁଡିକ ଅତି ସୁନ୍ଦର । ଏଠାରେ ତାଳ, କୂଆଁ, ତଳାବ ମଧ୍ୟ ଶିବର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ପ୍ରଭାତରେ ଶିବ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଇଥିବେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବେ । ଏଠାରେ ଶିବ ତୀର୍ଥରେ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିଲେ, କିମ୍ବା ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଏକଥର ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ଶିବ ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିବେ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ଏକ ସମୟ, ଏକ ଶୂକର ଏକ କୁକୁରକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଶିବ ତୀର୍ଥର ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ଶିବ ଗଣାଧିପତି ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲା । ପ୍ରଭାତରେ ଶିବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ ସେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ମନ, ବାଚନ, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ମହାପାପ, ଉପପାପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପରାଧ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିବା ସମୟରେ ଏକ ମାସର ପାପ ତ୍ୟାଗ କରି ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବେ । ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ଦ୍ୱିପକ୍ଷ, ବିଷୁବ ବେଳେ ପୂଜା କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତି ମିଳେ । ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ରଖି ମନ୍ଦିରକୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ, ଦାହିନ ଓ ବାମ ପଥରେ ସୁନ୍ଦର ଚାଲରେ, ପ୍ରତି ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କୁ ସଦା ବନ୍ଦନା କରିଥିବେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବେ । ଏହା ସହିତ, ଗୋବର ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ମୁକ୍ତା, ନୀଳମଣି, ରତ୍ନ, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ମଣିମାଣି ପାଉଡର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶୁଭ ଲୋଟସ ଚିତ୍ରାଯିବା ଉଚିତ; ଏହି ଲୋଟସ ଦଶ ହାତ ଯଥା ମାପରେ ହେବା ଉଚିତ । ମହାଦେବଙ୍କୁ ନୟ ପ୍ରଭାବ, ପାଞ୍ଚ, ଷଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ଆହ୍ବାନ କରିବା ଉଚିତ । ଇଶାନଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ, ଦଶ ରେଖା, ବାହାର ଦଶ ରେଖା ସହିତ ପୂଜା କରି ନମନ କଲେ ଭୂମି ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଚାଉଳ ଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ଲୋଟସ ଚିତ୍ରାଇ ଏକ ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହି ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଥିବେ । ଦ୍ୱାଦଶ ରେଖା ମଣ୍ଡଳ ଚିତ୍ରାଇଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତି ମିଳେ । ମଣିମାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ପାଉଡର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ, ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବସାଇ ପୂଜା କରିଲେ, ପ୍ଲାନେଟ୍ଗୁଡିକୁ ଚାରିପାଖରେ ରଖି କିମ୍ବା ନ ରଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂଯୋଗ ମିଳେ । ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଷଟ୍କୋଣୀ ଆକୃତି ଚିତ୍ରାଇବା ଉଚିତ । ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପା ମା ଦେବୀକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ; ଦାହିନରେ ସତ୍ତ୍ୱ ରୂପ, ବାମରେ ରଜସ ଗୁଣ; ସାମ୍ନାରେ ତମସ ରୂପ, ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ବିକା ଦେବୀ; ଦାହିନରେ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଓ ପଞ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତ ରଖିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି ଶିବ କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ, ମଣ୍ଡଳ, ଲୋଟସ ଚିତ୍ରଣ, ଏବଂ ଶିବ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ, ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଶିବ ସହ ଏକତ୍ୱ ଅର୍ଜନ କରିଥିବେ ।