ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନ ଏକ ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଚାଳକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଇ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କର ପୁରୀକୁ ଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି। ଶିବ ପୁରୀରେ ସେ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଙ୍କର ପରି ବିହାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଅନେକ ମହାନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଶେଷରେ, ସେଠାରେ ନିଖୁତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେଠାରେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି ଗଙ୍ଗାଧର ଭଗବାନ ଶିବ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ରୂପେ ସୁଖରେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ, ବାମ ଜଂଘା ଉପରେ ଅମ୍ବିକା, ଗଣେଶ, ସ୍କନ୍ଦ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଦୁର୍ଗା ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବରାହୀ ଓ ବରଦା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ବୀରଭଦ୍ର, ଓ ବିଘ୍ନେଶ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଶିବ ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏଠି ଲିଙ୍ଗ ରୂପ ଏକ ବିଶାଳ ଅଗ୍ନିମାଳାରେ ଆବୃତ, ଅବିନାଶୀ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଭଗବାନ ବିରାଜିତ। ଆକାଶରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ତାହା ପାଖରେ ହଂସ ରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମା, ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ ତଳେ ଅଛନ୍ତି। ଲିଙ୍ଗର ଡାହାଣପଟେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏହି ମହାଭୟାନକ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ମହାଜଳରେ ନିମଗ୍ନ। ଏପରି ଭାବରେ ଭକ୍ତିସହିତ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଓ ପଶୁପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କରି ଏବଂ ସ୍ଥାପନ କରି, ଲୋକ ଶିବ ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହାଠାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଶିବଲୋକରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏପରି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଏହି ନିଷ୍ପାଦନ ଓ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଏଠି ଶୁଣିଲୁ। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—କ୍ଷୁଦ୍ର ମାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶିବ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ କଲେ ମଣିଷ କେଉଁଫଳ ପାଏ? ଯଦି ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି ଭକ୍ତ ସନ୍ତାନ, ପତ୍ନୀ, ଘର ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଛି, ତଥାପି ଯଦି ସେ ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖେ, ତେବେ ଏହି ଘରବାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅର୍ଥ ରଖେନାହିଁ। ତଥାପି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭକ୍ତ ଯଦି କେବଳ ମାଟି ବା ଇଟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦେଉଳ ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶିବପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭକ୍ତମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଶିବ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା କେସର, ନଗର, ଦ୍ରାବିଡ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୈଳୀରେ ହେଉ, ଯିଏ ଭି ଭକ୍ତି ସହିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯିଏ କୈଳାସ ନାମକ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହଲଗୁଡ଼ିକ କୈଳାସ ଶିଖର ଭଳି ଅଛି, ସେ ଅନେକ ସୁଖ ପାଏ। ଅଥବା ମଣ୍ଡର ନାମରେ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଅଧମ ଦେଉଳ ତିଆରି କରିପାରିବେ। ଏଠି ମଣ୍ଡର ପର୍ବତ ଭଳି ମହଲ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଇ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଥିବା, ଯାହାକୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଶିବପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଭୋଗ କରି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଏକତା ଲାଭ କରି, ସେ ଗଣପତି ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ମେରୁ ନାମକ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ମହାଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଫଳରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଫଳ ପାଏ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରି ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବ ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ନିଷଦ୍ଧ ନାମକ ଦେଉଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଆରି କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବଲୋକରେ ଯାଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରେ। ଅଥବା, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମଶୈଳ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ସେ ହିମପର୍ବତ ଭଳି ଯାନରେ ଶିବପୁରୀକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଏକତା ପାଇ ସେ ଗଣପତି ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; କିମ୍ବା ଯିଏ ନୀଳାଦ୍ରିଶିଖର ନାମକ ସୁନ୍ଦର ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଏହି ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣର ଫଳ ମୁଁ କହିଦେଉଛି—ଯେଉଁ ଫଳ ହିମଶୈଳ ନିର୍ମାଣରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; କିମ୍ବା ମହେନ୍ଦ୍ରଶୈଳ ଦେଉଳ ତିଆରି କଲେ, ଏହାର ଫଳ ମୁଁ କହିଦେଉଛି—ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ ଭଳି ମହଲ ଓ ବୃଷଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶିବପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ତାହା ସହିତ ଫେରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ବିଷର ପରି ତ୍ୟାଗ କରି, ଶିବ ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ସୁନାରେ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ—ଦ୍ରାବିଡ, ନଗର, କେସର କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେଉଳ, ମଣ୍ଡପ, ଚତୁର୍ଭୁଜ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଆକୃତି ହେଉ—ତାହାର ଫଳ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଦେଉଳ ପୁରୁଣା, ପଡ଼ିଯିବା, ଭାଙ୍ଗିଯିବା କିମ୍ବା ଫାଟିଯିବା ସହିତ ଯଦି ପୁନଃ ପୁନଃ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେ ପୂର୍ବ ନିର୍ମାତାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ପାଏ। ଯଦି କେଉଁସି ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବିକା ପାଇଁ ଶିବ ଦେଉଳରେ କାମ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯଦି କେଉଁସି ଲୋକ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେଉଳରେ କାମ କରେ, ଏବଂ ତାହାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ।