ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାଦେବଙ୍କୁ ନିଜେ ଡାହାଣ ହାତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଖପର ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୈବୀ ରୂପକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। "ଓଁ ନମଃ ନୀଳକଣ୍ଠାୟ"—ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର କେବଳ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ସେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚରଣାରବିନ୍ଦରେ ସ୍ଥାନ ପାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ ଯେଉଁଠି ଜଲନ୍ଧରାନ୍ତକ, ସୁଦର୍ଶନ ଧାରକ ଭଗବାନ୍ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଶିବ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଲାଭ ହୁଏ। ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଏହିପରି ଦେବଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଚରଣାରବିନ୍ଦ ପଛରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥାଏ। ଏହି ଦୈବରୂପରେ ବାମ ପାଦକୁ ଭଲଭାବେ ରଖି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅଙ୍କରେ ନେଇ, ତ୍ରିଶୂଳ ମୁଣ୍ଡରେ କୁହୁଡ଼ି ରଖି, ସର୍ପମାଳା କମଣ୍ଡଳୁ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅନ୍ଧକାସୁରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଯିଏ ଏହି ଦୈବୀ ରୂପକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଆରି କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଯିଏ ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ, ଧନୁଷ ବାଣଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମାଧିଶ, ଏହିପରି ଦେବଙ୍କ ଚିତ୍ରଣ କରେ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ରଥର ଚାଳକ ଭାବେ ଯେଉଁ ଦେବ ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅନୁକୃତି କଲେ, ଶିବନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ। ସେଠାରେ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଙ୍କର ଭାବରେ ବିହାର କରେ, ଯେତେଦିନ ଇଚ୍ଛା କରିଥାଏ, ତେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭୂତି ଲାଭ କରି, ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ସେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାଧର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ତାଙ୍କ ବାମ ଜଂଘାରେ ଅମ୍ବିକା, ଗଣେଶ, ସ୍କନ୍ଦ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଶୁଭ୍ର ଦୁର୍ଗା, ଭାସ୍କର, ସୋମ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବରାହୀ, ବରଦା, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ବୀରଭଦ୍ର, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶିବସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଏ। ଏଠି ଅମର ଶିବଲିଙ୍ଗ, ଅନେକ ଅଗ୍ନିମାଳାରେ ବେସିଥିବା, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ବସାଇ, ଆକାଶରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ତାଳେ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହଁସ ଆକୃତିରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବରାହ ଆକୃତିରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଠିକ୍ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଶିବଲିଙ୍ଗ, ବଡ ଜଳରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ପଶୁପତି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଭାବରେ ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହିପରି ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଏହାର ଫଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ମାଟି, ପଥର, କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଯଦି କେହି ଶିବଙ୍କ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ସେ କଣ ଫଳ ପାଏ? ଏହି ସଂସାରରେ ଯଦି କେହି ଭକ୍ତ ଶିଶୁ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଗୃହ ଆଦିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଥାଏ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ତେବେ ଏମିତି ଗୃହ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଉପଯୁକ୍ତ? ତଥାପି, ଏହିପରି ଭକ୍ତମାନେ କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଇଟରେ ମଧ୍ୟ ଶିବ ଦେଉଳ ତିଆରି କଲେ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜା ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ପାଏ। ଏହିପରି ଦେଉଳ ତିଆରି କରିବାକୁ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। କେସରା, ନଗର, ଦ୍ରାବିଡ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଶୈଳୀରେ ଯିଏ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେଉଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଆରି କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯିଏ କୈଳାସ ନାମକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ଏବଂ ଏହି ମନ୍ଦିରର ରୂପ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ତିଆରି କରେ, ସେ ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। କିମ୍ବା ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ରୂପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଶିବଙ୍କ ଦେଉଳ ତିଆରି କଲେ, ଏହି ଦେଉଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଭଳି ରହିଥାଏ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଥାନ୍ତି, ଦେବଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି ଶିବନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ଲାଭ କରି, ସେ ଗଣପତିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ ମେରୁ ନାମକ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ମହାଯଜ୍ଞର ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ, ଏପରି ଅତୁଳ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ବେଦ ଆଦିର ଫଳ ଯେତେ, ସେ ସବୁ ଲାଭ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବବନରେ ଖୁସିରେ ବିହାର କରେ। ଯିଏ ନିଷଦ ନାମକ ଦେଉଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଆରି କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବଲୋକରେ ଯାଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶିବବନରେ ବିହାର କରେ। କିମ୍ବା ଯିଏ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହିମଶୈଳ ଦେଉଳ ତିଆରି କରେ, ଶିବନଗରକୁ ହିମପର୍ବତ ଭଳି ରଥରେ ଯାଇ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ଗଣପତିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କିମ୍ବା ନୀଳାଦ୍ରିଶିଖର ନାମକ ଦେଉଳ ତିଆରି କଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ରୁଦ୍ର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ମୁଁ ଏହିଠି କହିବି। ଯେଉଁ ଫଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ହିମଶୈଳ ତିଆରି କଲେ ମିଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ, ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ ଓ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳ ଶ୍ରବଣ କରି, ଜନମ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ, ଓ ଶିବସାକ୍ଷାତ୍କାର ଲାଭ ହୁଏ।