ଏକ ଦିନ ଏକ ଭକ୍ତ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ, ଭକ୍ତିରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭୂତପ୍ରେତ ଓ ସଂଘର ସେବକମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଇ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶିବର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କଲେ; ସେଠି ମହାସୁଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହି ଭକ୍ତ, ଜିଜ୍ଞାସା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରି, ରୁଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର, ଚାରି ଭୁଜା ଓ ଉନ୍ନତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ହାତ ଦାନ ଓ ଅଭୟ ଦେଉଥିଲା, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପଦ୍ମ ଧରି, ସମସ୍ତ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦେହର ମିଶ୍ର ରୂପରେ। ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି, ଶିବର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରି, ସେଠି ଅନିମା ଆଦି ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଗୃହୀତ ହୋଇ, ମହାସୁଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରି, ଲକୁଳୀଶ ଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ; ଦେବଙ୍କର ବିଶେଷ ନିବେଶ କରି, ଶିବର ଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଠି, ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ମହାସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ୱ ପାଇ, ତାଁଠାରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବ ଦେବ ଓ ଅମରମାନେ ଚାହିଁଥିଲେ; ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଦେବ, ଶ୍ମଶାନର ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ। ତିନି ରେଖା ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମା, ନିଜ ଚୁଲ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ। ବାମ ହାତରେ ଖପର ଧରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବର ଦେଇ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶରୀର ଧରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାଣ କରି, ସଂସାରର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। "ଓଁ ନମୋ ନୀଳକଣ୍ଠାୟ" ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଏକଥର ମଧ୍ୟ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭକ୍ତି କରି, ଦେବ ଜଲନ୍ଧରା-ଅନ୍ତକ, ସୁଦର୍ଶନ ଧାରି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶିବର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କଲେ। ଜଲନ୍ଧରାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ଭକ୍ତିରେ ନିର୍ମାଣ କରି, ଶିବ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ; ଏଠି କୌଣସି ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ସୁଦର୍ଶନ ଦେବଙ୍କୁ, ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ନିତ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଭକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଭକ୍ତି କରି, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରି, ନିକୁମ୍ଭଙ୍କର ପଦ୍ମପଦର ପଛରେ ଦଉଡିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ (ବାମ) ପାଦକୁ ଭଲରେ ରଖି, ବାମରେ ପାର୍ବତୀକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ତ୍ରିଶୂଳର ଶିର ଉପରେ କୁହୁନି ରଖି, ସର୍ପରୁ ଘଣ୍ଟି ମାଳା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଅନ୍ଧକକୁ ପାଖରେ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ଦଉଡିଥିଲେ; ଠିକ୍ ରୂପ ତିଆରି କରି, ଶିବ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତ ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ଦେବ, ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମା ଅଲଙ୍କୃତ ଶିବଙ୍କୁ ତିଆରି କରେ, ଦେବ ରଥରେ ବସି, ଚାରିମୁହା ବ୍ରହ୍ମା ରଥୀ ହେଇ, ଏହି ରୂପ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଶିବ ସହରେ ଯାଇ ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ। ସେଠି ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଂକର ଭଳି ଖେଳ କରିଥିଲେ; ଏଠି ଚାହିଁଥିଲେ, ମହାସୁଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୋଧିତ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରି, ଏଠି ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ଏଠି ଗଙ୍ଗାଧର ଶିବ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଗଙ୍ଗା ସହିତ, ବାମ ଉରୁପ୍ର ଅମ୍ବିକା, ଗଣେଶ, ସ୍କନ୍ଦ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଚରୁ ଦୁର୍ଗା, ଭାସ୍କର, ସୋମା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବରାହୀ, ବରଦା, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ବୀରଭଦ୍ର, ଵିଘ୍ନେଶ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଦେବୀ-ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଶିବ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ। ଏଠି ଦିଅଗ୍ନି ମାଳା ରେ ଆବୃତ ଲିଙ୍ଗ ରୂପ, ଅବିନାଶୀ, ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଦେବଙ୍କୁ ରଖି, ଆକାଶରେ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ତଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ହଂସ ରୂପେ, ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପେ, ଲିଙ୍ଗ ତଳେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଲିଙ୍ଗର ଦକ୍ଷିଣେ, ବ୍ରହ୍ମା ହାତ ଜୋଡି ଉଭା ରହି, ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ, ବଡ଼ ଜଳରେ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ, ପଶୁପତି ଦେବଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କରି, ଶିବ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ। ଭକ୍ତି ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କଲେ। ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଫଳ, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକାର—ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣିଛ। ମାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରତ୍ନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଉପାଦାନରେ ଶିବମନ୍ଦିର ତିଆରି କରାଯାଏ, ଏହାର ଫଳ କଣ? ଏହା କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଗତରେ ଯଦି ଭକ୍ତ କୁ ସନ୍ତାନ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଘର, ଆଦିରେ ଅସୁବିଧା ଅଛି, ତଥାପି ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ତେବେ ଏହି ଘର ତାଙ୍କୁ କଣ ଉପକାର କରିପାରିବ? ତଥାପି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ, କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଇଟ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ ମଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ମହଲରେ ବସନ୍ତି। ଏଭଳି ଲୋକଙ୍କର ଘର, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରୁଦ୍ରର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏକାଗ୍ର ଚେତନା ଓ ଭକ୍ତିରେ, ଶିବମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। କେସରା, ନଗରା, ଦ୍ରାବିଡା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୈଳୀରେ, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଠି କୈଳାସ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରାଯାଏ, କୈଳାସ ଶିଖର ସଦୃଶ ମହଲ ତିଆରି କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଭକ୍ତ ଅନେକ ଖୁସି ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭକ୍ତି ଓ ନିର୍ମାଣ ଦ୍ୱାରା, ଜୀବ ଶିବଙ୍କ ଲୋକ ଓ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଥିଲେ।