ଓଡ଼ିଆ ନାରେଟିଭ୍: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗର ପୂଜା ଅନେକ ଦେବଦେବୀ, ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଭାବରେ କରୁଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ବିଦ୍ରୁମ ରତ୍ନର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଶକ୍ର ରୁବି ରତ୍ନର ଲିଙ୍ଗକୁ; ଏବଂ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁନା ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱେଦେବ ଚାନ୍ଦିର ଲିଙ୍ଗକୁ, ଭାସୁ ଚମକଦାର ଲିଙ୍ଗକୁ, ବାୟୁ ଅର୍ପିମେଣ୍ଟର ଲିଙ୍ଗକୁ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ମାନେ ମଟିର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ବରୁଣ ରାଜା କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତାମ୍ବା ଲିଙ୍ଗକୁ, ଚତୁର୍ବୁଦ୍ଧି ବିଶିଷ୍ଟ ସୋମ ଦେବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମୁକ୍ତା ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଅନନ୍ତ ଆଦି ମହାନାଗମାନେ ରଙ୍ଗିନ କୋରାଲ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଲୋହା ଲିଙ୍ଗକୁ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନେ ତିନିଧାତୁ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଗୁହ୍ୟକମାନେ ତିନି ଧାତୁର ଲିଙ୍ଗକୁ, ଗଣମାନେ ସମସ୍ତ ଧାତୁର ଲିଙ୍ଗକୁ, ଚାମୁଣ୍ଡା ବାଳିର ଲିଙ୍ଗକୁ, ମାତୃମାନେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ନୈରୃତି ଉଦ୍ଭଟ ଭାବରେ କାଠର ଲିଙ୍ଗକୁ, ଯମ ଚମକଦାର ପନ୍ନା ଲିଙ୍ଗକୁ, ନୀଳ ଆଦି ରୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗଛର ଲିଙ୍ଗକୁ, ଗୁହ କୌ ଡଙ୍ଗର ଲିଙ୍ଗକୁ, ମୁନିମାନେ କୁଶ ଘାସର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ବାମା ଆଦି ଦେବୀମାନେ ଫୁଲର ଲିଙ୍ଗକୁ, ମନୋନ୍ମନୀ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଣିର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଦୁର୍ଗା ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା ସୁନା ଲିଙ୍ଗ, ତାଙ୍କର ବେଦୀ, ଭୟାନକ ଆଟାର ଲିଙ୍ଗ, ମନ୍ତ୍ରମୟ ଏବଂ ଘୃତର ନିବେଦନ ସହିତ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଦହିର ତିଆରି, ଭୂତମାନେ ସିସାର ତିଆରି, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜାର ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ବହୁ କଥା ଦରକାର ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଚଳାୟମାନ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ଏଠି ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଲିଙ୍ଗ ଛଅ ପ୍ରକାରର, ତାଙ୍କର ଉପାଦାନ ଅନୁସାରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏହି ବିଭାଗ ଚଉଉଠା ପ୍ରକାରରେ ଚଉଉଠି ଭାଗରେ ବିବର୍ତିତ ଅଛି। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ପାଥର ଜନ୍ମ, ଚଉଉଠି ପ୍ରକାର; ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣି ଜନ୍ମ, ସାତ ପ୍ରକାର; ତୃତୀୟ ଧାତୁ ଜନ୍ମ, ଅଠ ପ୍ରକାର; ଚତୁର୍ଥ କାଠ ଜନ୍ମ, ସୋଳ ପ୍ରକାର; ପଞ୍ଚମ ମଟି ଜନ୍ମ, ଦୁଇ ଭାଗ; ଷଷ୍ଠ ଅସ୍ଥାୟୀ ଲିଙ୍ଗ, ସାତ ପ୍ରକାରର। ମଣି ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଧନ ଦେଇଥାଏ; ପାଥର ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଧାତୁ ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଧନ ଦେଇଥାଏ; କାଠ ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ। ମଟି ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ପାଥର ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଧାତୁ ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟମ। ଲିଙ୍ଗ ଅନେକ ପ୍ରକାରର, ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ନଉଟି; ତଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଉପରେ ରୁଦ୍ର, ମହାଦେବ—ପ୍ରଣବ, ସଦାଶିବ। ଲିଙ୍ଗ ବେଦୀ ମହାଦେବୀ, ତିନି ରୂପର ଅମ୍ବିକା। ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସହ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦେବୀ ଓ ଦେବତା ଦୁଇଁଜଣ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି—ପାଥର, ମଣି, ଧାତୁ, କାଠ, ମଟି, କିମ୍ବା ଅସ୍ଥାୟୀ ଲିଙ୍ଗ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ସେହି ଲିଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦେମନ, କିନ୍ନର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ଶବ୍ଦରେ ଶିବ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିରେ ଭୂ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି। ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭେଦି ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ପାଥର, ମଣି, ଧାତୁ, କାଠ, ମଟି, ଅସ୍ଥାୟୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି, ଏକାଧିକ ରୂପରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍କନ୍ଦ ମାସ ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜାସ୍ମିନ ଓ ଗାଏର ଦୁଧ ପରି ଚମକୁଥିବା ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରେ, ସେଉଁଠି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାନବ ରୂପ ନେଇ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ ଲୋକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଯାନ୍ତି। ହଜାର ଯୁଗ ଦିଆଯିବା ସତ୍ୱେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମହିମାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ରୂପ ସମସ୍ତ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିରାକାର ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଶିବ ନିରାକାର, ଶୁଧ୍ଧ, ନିତ୍ୟ; କିପରି ତାଙ୍କର ଆକାର ହେଲା? ଏହି ପ୍ରସ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ଆପଣ ଏହା କହିବା ଉଚିତ। ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟକୁ ଜଣା ଲୋକମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଅକ୍ଷରର ଆକାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଶାସ୍ତ୍ର ଜନ୍ମ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଶବ୍ଦ ଆଦି ବସ୍ତୁର ଜ୍ଞାନକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ତ୍ରୁଟିହୀନ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି 'ଏହା ନୁହେଁ'। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଶୁଧ୍ଧ, ନିର୍ମଳ, ବିଭେଦହୀନ ଏବଂ ନିର୍ଭରତାହୀନ, ଯାହା ଗୁରୁକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଏହାକୁ କିଛି ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜ୍ଞାନ କୁହନ୍ତି। ମୁକ୍ତି କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ଦୟା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ; ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୁଅନ୍ତି। କିଛି ଋଷି କହନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; କଳ୍ପିତ ଆକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଆକାଶ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ; ବ୍ୟୋମ ଉଚ୍ଚତମର ନାଭି; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ; ଦିଗ୍ ତାଙ୍କର କାନ। ପାତାଳ ତାଙ୍କର ପାଦ, ସାଗର ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ହାତ, ତାରା ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ। ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କର ଜନାନୀ, ପୁରୁଷ ଲିଙ୍ଗ; ତାଙ୍କର ମୁଁଠିରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ହାତରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ତାଙ୍କର ଶରୀର ରୁ, ବୈଶ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉରୁ ରୁ, ଶୂଦ୍ର ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।