ତ୍ରିପୁରାକୁ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଦଗ୍ଧ କରି, ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର ଯେତେବେଳେ ବିଦାୟ ନେଲେ, ତାହାପରେ କମଳାସନ ଜନ୍ମା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ମହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ରହିଗଲେ, ଏବଂ ତାରକାର ନାତି, ତାରକାକ୍ଷ, ଦିତିର ପୁତ୍ର କମଳାକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟପତି ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଓ ତାଙ୍କର ଆନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଓ ହରିଙ୍କୁ ଭ୍ରମରେ ପଡି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭ୍ରମ ଓ ଅବିଧାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ନଗରବାସୀ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ସଦାଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ରୂପକୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଥାଏ। ଶିବଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜିବା ଦରକାର, କାରଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସ୍ଥିତ। ଯିଏ ନିଜ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି ଚାହାଏ, ସେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ, ଅସୁର ମାନେ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ପୂର୍ବଜ, ଋଷି, କିନ୍ନର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବଗଣ, ଯେ କେହି ନାହିଁ, ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଆମେ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତାଧିପତିଙ୍କର ଅନୁଚର; ଯଦି ଏହି ଅନୁଚରତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅ, ତେବେ ଆମେ ପଶୁପତିଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ହେବା। ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଲିଙ୍ଗ ରୂପୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ପ୍ରଣବ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଚାରି ପ୍ରଣବ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ତେଉଁ ତିନି ପ୍ରଣବ ଓ ଏପରି ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ, ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଓଂକାରକୁ ରଖି, ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି, ଓଂକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ଓ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଗୁଣ, ଚାରି ପ୍ରକାରର ଭାବରେ, ଅହଂକାର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷ, ଚେତନାର ଆତ୍ମାକୁ ଦେହ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରକୁ ଛୁଆଯିବା ଉଚିତ। ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀର ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ତିନୋଟି ସନ୍ଧିକାଳରେ ଶରୀରକୁ ଅଙ୍ଗୁରେ ଲେପନ କରେ, ସେ ଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ। ଏହି ପାଶୁପତ ନିୟମ ଭବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଘୋଷିତ। ଏପରି ପାଶୁପତ ବ୍ରତ କରି ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି, ପୁରାତନ କାଳରେ ମୁଁ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଥିଲୁ। ଯଦି ଆମେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସାବଧାନ ଭାବେ ପୂଜିଥାଉ, ତେବେ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ। ଭିତରେ ବାହାରେ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ମନେ କରେ, ଏହା ମୋର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିୟମ। ଋଷିମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏନାହିଁ, ସେଠାରେ ହାନି, ଦୋଷ, ମୋହ ଓ ମୌନ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ। ଯେମାନେ ଭବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ଓ ମନ ଭାବେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡନ୍ତି ନାହିଁ। ସୁନ୍ଦର ଗୃହ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ମହିଳା, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନ ଏହି ଶିବପୂଜାର ଫଳ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବଲୋକରେ ମହାଭୋଗ ଓ ଶାସନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗରୂପକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭାବରେ, ଯେଉଁଠି ଅସୁର, ଦାନବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା, ଭସ୍ମ କରାଯାଏ, ଏହି ଚକ୍ଷୁବିକଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ କେବେ ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ମୋର ପାଶାଣ ଲିଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି କଥା କହି, ପ୍ରଥମେ ତିନି ଲୋକେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜି, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ତ୍ରିନେତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚୟିତ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ଦିନରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଲେପନ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏପରି ଶିବଲିଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେଗୁଡିକୁ ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ନୀଳମ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି, ଶକ୍ର ମାଣିକ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ, ବିଶ୍ରବାସ୍ୟ ପୁତ୍ର ସୁନା ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ରୌପ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ, ବସୁମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଲିଙ୍ଗ, ବାୟୁ ହରିତାଳ ଲିଙ୍ଗ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ମୃତ୍ତିକା ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ବରୁଣ ରାଜା କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଲିଙ୍ଗ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତାମ୍ର ଲିଙ୍ଗ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତା ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ଅନନ୍ତାଦି ମହାନାଗମାନେ ଲାଲ୍ କୋରାଲ ଲିଙ୍ଗ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଲୋହ ଲିଙ୍ଗ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ତ୍ରିଧାତୁ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ଗଣମାନେ ସମସ୍ତ ଧାତୁର ଲିଙ୍ଗ, ଚାମୁଣ୍ଡା ବାଳୁକା ଲିଙ୍ଗ, ମାତୃମାନେ ବି ଏପରି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ନୈୃତି କାଠ ଲିଙ୍ଗ, ଯମ ନୀଳମଣି ଲିଙ୍ଗ, ନୀଳାଦି ରୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗଛର ଲିଙ୍ଗ, ଗୁହ ଗୋବର ଲିଙ୍ଗ, ଋଷିମାନେ କୁଶ ଘାସର ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ବାମାଦି ଦେବୀମାନେ ଫୁଲ ଲିଙ୍ଗ, ମନୋନ୍ମନୀ ସୁଗନ୍ଧି ଲିଙ୍ଗ, ସରସ୍ୱତୀ ରୁଦ୍ର ପାଇଁ ମଣି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି। ଦୁର୍ଗା ସୁନା ମହାଦେବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବେଦୀ, ତୀବ୍ର ଏବଂ ଚାଉଳ ଲିଙ୍ଗ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଘୃତ ନିବେଦନ ସହିତ ପୂଜନ୍ତି। ସମସ୍ତ ବେଦ ଦହିର ତିଆରି, ପିଶାଚମାନେ ସିସା ଲିଙ୍ଗ, ଏହିପରି ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପାରେ ନିଜ ନିଜ ଅଧିକାର ଅନୁଯାୟୀ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଲେ। ଏଭଳି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଓ ତାହାର ମହିମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଲା।