ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି—ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହମଧ୍ୟରେ ସମଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏକତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଭ୍ୟାସରେ ଯେଉଁ ସାର ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ସେହି ସାରକୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏହିପରି ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ—ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନର ଦ୍ୱାଦଶ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥା ସମାଧି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହି ସମାଧି କେବଳ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। କେବେ କେବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, କିମ୍ବା କେବଳ ଅଳ୍ପ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ, ଦୁହିଁ ପରିଣାମ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗିଥିବା ଯୋଗୀ ହେଉଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ପୁନି ପୁନି ବାଧା ଆସିଥାଏ। ଏହି ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଅବିରତ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଗୁରୁଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରାଯାଏ। ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମେ ଆସେ ଅଳସ୍ୟ, ତାପରେ ରୋଗ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ତାପରେ ଅବହେଳା, ସନ୍ଦେହ ଏବଂ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଅଶ୍ରଦ୍ଧା, ଅନୁଭୂତିର ଅଭାବ, ଭ୍ରମ ଏବଂ ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ପରେ ଆସେ। ମନୋବିଷାଦ, ଅଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳତା, ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳତା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଯୋଗରେ ଦଶ ପ୍ରକାରର ବାଧା ଦେଖାଯାଏ—ଅଳସ୍ୟ, କ୍ରିୟାହୀନତା, ଦେହ ଏବଂ ମନର ଭାରତା। ଦେହର ତତ୍ତ୍ୱର ଅସମ୍ୟତିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୋଗ, କର୍ମଫଳ ଆଧାରିତ ରୋଗ, ଦୋଷ ଆଧାରିତ ରୋଗ, ଏବଂ ଅବହେଳା—ଏହା ସମାଧିର ଉପାୟ ପ୍ରତି ଅନୁଧ୍ୟାନର ଅଭାବ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ବିକୃତି ହୁଏ, ଏହା ସ୍ଥାନ ନିମିତ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଯୋଗୀମାନେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନର ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ। ମନ ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ କିମ୍ବା ଶିବ ଓ ଏହାଦିକୁ ନିମଗ୍ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଭ୍ରମ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଦେଖିବାକୁ ଭିତରର ଦୁଃଖ କୁହାଯାଏ, ବାହ୍ୟ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଦିବ୍ୟ କାରଣରୁ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖକୁ ତୃତୀୟ ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ସ୍ୱାଭାବିକ। ଇଛାର ବାଧା ଦ୍ୱାରା ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ। ବିଷାଦକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତମଓ ରଜୋ ଗୁଣର ଦ୍ୱାରା ବିଷାଦକୁ ଦୁର୍ମନସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନରେ ବିଷାଦ ଆସିଲେ ଏହା ଦୁର୍ମନସ, ଯେଉଁଠି ଅନୁକୂଳ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ କଥା ବିଚାର କରିନଥିବା। ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଅସ୍ଥିର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବାଧା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ସବୁ ଯୋଗର ବାଧା। ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଥାଏ, ସେଠି ଏହି ବାଧା ସନ୍ଦେହ ଛାଡି ଦୂର ହୁଏ। ବାଧା ଦୂର ହେଲେ, ଯୋଗୀ ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଅନେକ କ୍ଷତି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ଏହା ସମସ୍ତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଚିହ୍ନ। ପ୍ରଥମ ସିଦ୍ଧି ହେଉଛି ଅନୁପ୍ରେରଣା, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଶ୍ରବଣ; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ତଥ୍ୟ ଅନୁଭବ, ଚତୁର୍ଥ ଦର୍ଶନ; ପଞ୍ଚମ ରସ ଅନୁଭବ, ଷଷ୍ଠ ଏନେଇ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ। ଏଠି ଅପେକ୍ଷା ଛାଡି ଦିଆଯାଇଥିବା ସାମାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁଠି ଯଥାର୍ଥ ସିଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଠି ଅନୁପ୍ରେରଣା, ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଅନୁପ୍ରେରଣା ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ବିବେକକୁ ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜ୍ଞେୟ, ତାହା ବୁଝାଯାଏ—ସେଠି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗୁପ୍ତ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ଦୂର ଯାହା ହେଉ। ଅନୁପ୍ରେରଣା ପରେ ସବୁଠାରେ ଏବଂ ସବୁ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଶବ୍ଦ ଶ୍ରବଣ କରି, ଯୋଗୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜରେ ବୁଝି ପାରନ୍ତି। ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନତା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ ହୁଏ—ଏହିପରି ଅନୁଭବକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି, ସେମାନେ ସହଜରେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ସେମାନେ ଏହି ଆନନ୍ଦକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଜଗତରେ, ଚଉଷଠି ପ୍ରକାର ଗୁଣ ସମାନ ଭାବେ ଥାଏ, ଯାହା ବାଧା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ବାଧା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖି, ଯୋଗୀ ପରମ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି ଦେହର ଦୃଢତା, ଛୋଟ ଅବସ୍ଥା, ବାଲ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଚାରି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି। ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ନ ଥିଲେ, ସେ ସଦା ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ—ଏହି ଅଷ୍ଟଗୁଣ ମହାପୃଥିବୀ ସିଦ୍ଧି। ଯେପରି ଜଳରେ ବସି, ପୃଥିବୀରେ ଆସିଯିବାଏ, ସେପରି ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଥିଲେ, ଯୋଗୀ ସମୁଦ୍ର ପିଇପାରିବେ, କିଛି ଅସୁବିଧା ନ ହେବ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ଜଳ ଦେଖିବେ; ଯେଉଁବସ୍ତୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁବେ, ସେଉଁଠି ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦେହ ତାଙ୍କ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସାର ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେପରି ଜଳ ଚକ୍କ ହାତରେ ଧରାଯାଏ, ପାତ୍ର ଛାଡ଼ି। ଦେହ ଅକ୍ଷତ ଥିଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳଶକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଯୋଗ ମାର୍ଗରେ ଅନେକ ବାଧା ଓ ତାହାର ଅତିକ୍ରମଣ, ଦେହ ଓ ଚେତନାର ଉନ୍ନତି, ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ଅନୁଭବ କରି, ଯୋଗୀ ଶିବ ଚିତ୍ତରେ ଏକତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।