ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଗବାନ, ଭଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନାଶ ଉପରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ—ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରର ଶୁଭ ଯୋଗ ଆସିଲେ ବେଳେ ଉମାଙ୍କର ପତି ଶିବ ନିଜ ଲୀଳାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ମାନରେ କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର, ମହାଦେବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ, ଯଥାଯଥ; ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି।” ତେବେ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏ ବେଳାର ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମିକ ଅଟନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ ଦେବତାମାନେ ପାପୀ ଥିଲେ; ତେଣୁ ଏଠି ଏହି ଲୀଳା ଛାଡିବା ଉଚିତ।” ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏଠି ରଥ ଓ ଧ୍ୱଜର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଏହି ତିନିଟି ନଗରକୁ ଏକ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଧ୍ୱଂସ କରିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଏହି ଦେବତାମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କଣ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ?” ବ୍ରହ୍ମା ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ପୁଷ୍ୟ ଯୋଗ ଆସିଲେ ବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଯାଉନଥିବା ସମୟରେ, ତିନିଟି ନଗରକୁ ଦହିଦେବା ଉଚିତ।” ଏହିପରେ ଶିବ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ଦହିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଦୃଷ୍ଟିରେ ତିନିଟି ନଗର ଭସ୍ମ ହେଇଗଲା। ସୋମ, ବିଷ୍ଣୁ, କାଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଏହି ସମୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାଣରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ ଓ କହିଲେ, “ହେ ଦେବତାମାନେ ର ନାଥ, ଆପଣ ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ଦହିଦେଲେ।” ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଆମ ଉପକାରରେ, ଆପଣ ଏହି ଅଗ୍ନିବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଶିବ, ତ୍ରିପୁରାର୍ଦନ, ହସି କରି ଧନୁର ତାରକୁ ପୋଛିଲେ। ଏହିପରେ, ଶିବ ଧନୁର ବାଣକୁ କାନ ଯାଉଁଠି ଟାଣି ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବାଣ ତିନିଟି ନଗରକୁ ଦହି ଶେଷ କଲା। ତିନିଟି ନଗର ଦହିଦେବା ପରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ର ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶତ-ଶତ ଦେମନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦାଉଡିଲେ ଓ ସେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଇ ଦଉଡିଲେ। ଏହି ବାଣ ଏବଂ କାଳର ଶେଷରେ, ରୁଦ୍ର ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ଦେମନମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ତାପରେ, ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ଗଣପତିଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଭୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେ ଏକସାଥି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଶିବ ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହା କ’ଣ?” ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ସେମାନେ ନନ୍ଦିନିକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ, ହିମବତର କନ୍ୟା, ଶିବଙ୍କୁ, ପାର୍ବତୀଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଭାବନ୍ତର ମନେ ଭବା, ତ୍ରିପୁରାର୍ଦନ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ସୁତରା ଉପାସନା କଲେ। ତେମାନେ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନେ ର ନାଥ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; ଲୋକମାନେ ର ନାଥ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; ଅମର ଆନନ୍ଦ ଦାତା, ଦୟା କରନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୁଦ୍ର, ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତି ଅଞ୍ଜଳି ଉଠାଇ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଏହିପରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନ ନମସ୍କାର କଲେ—ଶିବତତ୍ତ୍ୱରେ, ଅଘୋର ରୂପରେ, ଅଷ୍ଟ ଅଘୋର ତତ୍ତ୍ୱରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ। ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ଅନେକ ଉଜ୍ୱଳ ଚମକର ରୂପରେ, ଅଷ୍ଟ ଉଜ୍ୱଳ ରୂପରେ, ଏହି ଜଗତରେ ଶିବର ଆତ୍ମାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ଶରୀରର ଅଧା ଅମ୍ବିକାରେ, ଧଳା, କଳା, ଲାଲ୍ ଅମରମାନେ ଲିବେରେସନ୍ ଦେଇଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ପ୍ରଥମ ରୁଦ୍ର, ସୋମ, ଵର୍ଦ୍ଦାତା, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ତିନି ଦେବ, ଵଷଟ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ମଝିରେ ଆକାଶ ରୂପରେ, ଆକାଶରେ ବସିଥିବା, ଅଷ୍ଟ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ, ଅଷ୍ଟ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଚାରି ଚାରି ଚାରି ଓ ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ ରୂପରେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ଶରୀରରେ ନିର୍ମିତ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ଏହିପରେ ଷଷ୍ଟିଚାରି ରୂପରେ, ଅକ୍ଷର ‘ଅ’ ରେ, ତିରିଶି ଦ୍ୱିତୀୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ଅକ୍ଷର ‘ଉ’ ରେ, ଶୋଳ ରୂପରେ, ଅକ୍ଷର ‘ମ’ ରେ, ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ, ଅର୍ଦ୍ଧ ଅକ୍ଷରରେ ଆତ୍ମାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ଓଁକାରରେ, ଚାରି ରୂପରେ, ଆକାଶର ନାଥ, ଦିବି ଦେବତାର ନାଥ, ହେବେନ୍ ଲୋର୍ଡ, ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନ ବନ୍ଦନା। ଏହି ଶିବ ଏକାତ୍ମା ସାତ ଲୋକର ନାଥ, ପାତାଳ ଓ ନରକର ନାଥ, ଅଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ଅଷ୍ଟ ରୂପ, ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ, ହଜାର ରୂପରେ, ହଜାର ପା ରେ, ଶର୍ବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ନବ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ନବ ଓ ଅଷ୍ଟ ଆତ୍ମାରେ, ପୁନଃପୁନ ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ, ଅଷ୍ଟ ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ ଉଜ୍ୱଳ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ଷଷ୍ଟିଚାରି ଆତ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ପୁନଃ ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ, ଅଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଗୁଣ ରହି ତଥା ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ମୂଳରେ ବସିଥିବା, ଚିରସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା, ନାଭିରେ ବସିଥିବା, ହୃଦୟରେ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ଗଳାରେ, ତାଲୁର ମୁହାଁରେ, ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ, ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ବସିଥିବା, ଶିବ ରୂପରେ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ, ଛତ୍ତିଶ ଶକ୍ତିର ଅଭିନ୍ନ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ତିନି ଭାବରେ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରିଥିବା, ଶେଷ ନାଗ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥିବା, ତିନି ରୂପରେ, ତିନି ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡର ଶିବ ରୂପକୁ ବନ୍ଦନା। ସଦାଶିବ, ଶାନ୍ତ ରୂପ, ମହାନାଥ, ପିନାକ ଧାରୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଆଶ୍ରୟ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ଅଘୋର, ବାମଦେବ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ପୁନଃପୁନ ଈଶାନ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତିରିଶି ଶୋଭାରେ, ଶାନ୍ତିର ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଅନନ୍ତ ନାଥ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ, ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା। ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଏକ ରୁଦ୍ର, ତିନି ରୂପ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ଚୂଡାଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା।