ଏହିପରି ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ତିଆରି ହେଲା, ଯାହାର ବାମ ଚକ୍ରକୁ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ । ଷଡୃତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଚକ୍ରମାନଙ୍କର ହୁଡ଼ି ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲେ । ଏହି ରଥର ମଧ୍ୟଭାଗ ହେଉଛି ପଦ୍ମରୂପୀ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥଳ, ମନ୍ଦରାଚଳ ଏହି ରଥର ଦେହ ଭାବେ ରହିଛି । ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼ ଦୁଇଟି ଏହି ରଥର ଧୁରା ଭାବରେ ଧରାଯାଇଛି । ଏହାର ମୂଳ ଅଛି ମେରୁ ପର୍ବତ, ଏହି ରଥକୁ କେସରାଚଳମାନେ ଉପରେ ଧରିଛନ୍ତି । ଏହି ରଥର ଗତି ବର୍ଷ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ ଏହି ଚକ୍ରମାନଙ୍କର ସଂଧି ସ୍ଥାନ । ଏହି ରଥର ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ବନ୍ଧୁରା, ତାଳମାନେ କଳା, ବିଭାଗମାନେ କାଷ୍ଠା, କିଳମାନେ ଧୁରା, ଏବଂ କ୍ଷଣମାନେ ଏହି ରଥର କାଠି । ଚମକିବା ଏବଂ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ଏହି ରଥର ଅଂଶ, ଏବଂ ଅତି ଛୋଟ ମାପକୁ ଲଭା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଆକାଶ ଏହି ରଥର ଛାଦ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏହି ଦୁଇଟି ତାଲପଟାକା । ଧର୍ମ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଦଣ୍ଡ ଏହି ରଥର ଦଣ୍ଡ, ଏହି ଦଣ୍ଡମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯଜ୍ଞମାନେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ନିବେଦନଗୁଡ଼ିକ ଏହି ରଥର ସଂଯୋଗବିନ୍ଦୁ, ପଞ୍ଚାଶତ୍ ଅଗ୍ନି ଏହି ରଥର ଧାତୁ । ଯୁଗର ଦୁଇ ଶେଷ ପ୍ରାନ୍ତ ଧର୍ମ ଓ କାମ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏହି ରଥର ନିୟାମକ ଦଣ୍ଡ ଓ ଜ୍ଞାନ ଏହାର ବାଁଶ ନଳ । ଅହଂକାର ଏହି ରଥର କୋଣ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଏହି ରଥର ଶକ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଏହି ରଥର ଚାରିପାଖରେ ଅଳଙ୍କାର । ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଚଳନ ଏହି ରଥର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ, ବେଦମାନେ ଏହି ରଥର ଘୋଡ଼ା, ଅଙ୍ଗମାନେ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଷଡଅଙ୍ଗ ଏହି ରଥର ଶୋଭା । ପୁରାଣ, ନ୍ୟାୟ, ମୀମାଂସା ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଏହି ରଥର ବସ୍ତ୍ର ଭାବେ ତିଆରି, ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ । ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଏହି ରଥର ଘଣ୍ଟି, ଅକ୍ଷରମାନେ ଏହି ରଥର ପାଦ, ଆଶ୍ରମମାନେ ଏହି ରଥର ଆଧାର । ଏହି ରଥର ସୀମା ଅସୀମ, ହଜାର ନାଗମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଦିଗ ଓ ବିଦିଗ ଏହି ରଥର ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମୟ ପଟାକା ଏହି ରଥର ଧ୍ୱଜ । ଚାରି ସମୁଦ୍ର ଏହି ରଥର ରଶି, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରନ୍ତି । ନାରୀମାନେ ଚାମର ହାତରେ ଧରି, ନାନା ରୂପରେ ରଥର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ । ସାତଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଢ଼ି ଥିଲା, ଚାରିଏ ଦିଗରେ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା ଚାଳକ ଭାବେ ବସିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି । ଅଙ୍କୁଶ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଓଁକାର ବ୍ରହ୍ମର ଦେବତା, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ଏହି ରଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସିଢ଼ି । ମନଃପରି ଅସମ ପରିବାହ ତୀବ୍ର ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକ ପାହାଡ଼ମାନେ ଏହି ରଥର ନାକ । ତଳ, କପୋତ, କାପୋତ ଓ ତଳବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆସନ, ମେରୁ ପର୍ବତ ମହାଛତ୍ର, ମନ୍ଦରା ଏହି ରଥର ପାର୍ଶ୍ୱ ଢୋଲ । ପର୍ବତରାଜ ଧନୁ, ନାଗରାଜ ଧନୁର ତାର, ସମୟର ରାତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଧନୁର ତାର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ । ଘଣ୍ଟି ହେଉଛନ୍ତି ବେଦମୟ ସରସ୍ୱତୀ, ବାଣ ହେଉଛନ୍ତି ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତାଳ ହେଉଛନ୍ତି ସୋମ । କାଳାଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଭାବେ ଅଛି, ବିଷଜନ୍ମା ବାୟୁ ଏହି ରଥର ଘୋଡ଼ା । ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରଥ, ଧନୁ, ବାଣ, ସାରଥି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଜୀଙ୍କୁ ତିଆରି କରି, ଭବ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ରଥରେ ଯୋଜିତ ହେଲେ, ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା । ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ଗାୟକମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ନୃତ୍ୟକୁଶଳ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ । ଭବ, ବରଦାତା ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଚାଳକଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ ଏବଂ ଏହି ରଥ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତିଆରି ହେଲା । ବେଦଜନିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତେବେ ପୃଥିବୀଧରଣ କରୁଥିବା ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ବୃଷଭରାଜ ରୂପେ ଉଠାଇ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁନଃ ବୃଷଭ ମହାରାଜ ନିଜ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ଲୁହାଇଲେ । ଅନ୍ତେ, ଭଗବାନ ହାତରେ ବାଣ ଧରି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉଠାଇ ଦେଲେ ଏବଂ ଦେବତ୍ୱ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳମୟ ରଥକୁ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ । ତାପରେ ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମନ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତୀବ୍ରତାରେ ପୁରାତନ ଦିଗନ୍ତରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଉନ୍ମୁଖ କଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ତେବେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, ‘ମୋତେ ପ୍ରଜାପତିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଅସୁରମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବି ।’ ତାହାପରେ ଦେବତା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଶୃତି ଶୁଣି ଭୟଭୀତ ହେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜେ ପ୍ରଜା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବାକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ । ଭଗବାନ ସେମାନଙ୍କ ମନସ୍ଥିତି ଜାଣି, କହିଲେ: ‘ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରଜା ଭାବରେ ଅବସ୍ଥା କରିବାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ । ଏହି ପ୍ରଜାତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ମାଗିଥିଲେ, ଶୁଣ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବେ । ଏହି ପ୍ରଜାତ୍ୱ ସତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକାଶିତ, ଯିଏ ମୋର ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପ୍ରଜାତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବେ—ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ, ଅର୍ଧ ବା ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ । ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏହି ସେବା ଦେଇବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, ତେଣୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର ।’ ଦେବତାମାନେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ । ଏହିପରି, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଜା ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ । ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଜାତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଦେବତା, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ପୁନର୍ବାର ପାପୀ ହେବା ନାହିଁ—ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି । ଏହା ପରେ ନିଜେ ବିନାୟକ, ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।