ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣରେ ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକ ଦାନ କରୁଥିବା, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଲାଲ୍ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଲାଲ୍ ଅଭା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶତ୍ ଶତ୍ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସେନାପତି, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ନାୟକ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ପାପ ନାଶକ। ପୁନି, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ, ଭୟଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରିଥିବା, ଶିବ ଓ ରୁଦ୍ର ଭକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରେ, ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଦେବସେନାପତି ଶ୍ରୀକାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦୟାପ୍ରସ୍ନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ରଥ, ସାରଥି, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ସର ବିଷୟରେ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ କର; ତ୍ରିପୁର ନାଶ ଭାବି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସହିତ ମିଶି ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ଏହି ଆଦେଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବ ଦେବ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ରଥ ତିଆରି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ, ଦେବକାରିଗର ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କୌଶଳ ଓ ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ରଥ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସୁନାର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଥିଲା। ଏହି ରଥର ଡାହାଣ ପହିଲା ଥିଲା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାମ ପହିଲା ଥିଲା ଚନ୍ଦ୍ର; ଡାହାଣ ପହିଲାର ବାରଟି କିଲ୍ଲି, ବାମ ପହିଲାର ସୋଳଟି କିଲ୍ଲି ଥିଲା। ଏହି ପହିଲାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ବାମ ପହିଲାରେ ସୋଳ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ସଜିଥିଲେ। ତାହାରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲେ, ଛଉ ଋତୁ ଏହି ପହିଲାର ପରିଧି ଥିଲା। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିଲା ପଦ୍ମ, ଦେହ ଥିଲା ମନ୍ଦରାଚଳ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ପର୍ବତ ଥିଲେ ଏହି ରଥର ଧୁରା। ଏହି ରଥର ମୂଳ ଥିଲା ମେରୁ ପର୍ବତ, ଭାର ଧରିଥିଲେ କେଶରାପର୍ବତ, ଏହାର ଗତି ଥିଲା ବର୍ଷ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ-ଉତ୍ତରାୟନ ଥିଲେ ଚକ୍ର ଯୋଗ। ପଳ ଥିଲା ବନ୍ଧୁରା, କିଲ୍ଲି ଥିଲା କଳା, ବିଭାଗ ଥିଲା କାଷ୍ଠା, ଖୁଟି ଧୁରା, ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣ ଥିଲା ଦଣ୍ଡ। ଝିଙ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ଏହି ରଥର ଅଂଶ; ସବୁଠୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ମାପ ଲଭା, ଆକାଶ ଏହାର ଆବରଣ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ପତାକା। ଧର୍ମ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଦଣ୍ଡ ଏହି ରଥର ଦଣ୍ଡ; ଯଜ୍ଞ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଧୃତ; ହୋମ ଏହାର ସନ୍ଧି, ପଞ୍ଚାଶତ ଅଗ୍ନି ଏହାର ଧାତୁ। ଦୁଇ ଯୁଗାନ୍ତ ହେଉଛି ଧର୍ମ ଓ କାମ; ନିୟମକ ଦଣ୍ଡ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ବାଁଶୀ। କୋଣ ଅହଂକାର, ପଞ୍ଚଭୂତ ଶକ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚାରିପାଖରେ ଅଳଙ୍କାର। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଗତି ଏହି ରଥର, ବେଦ ଏହି ରଥର ଘୋଡ଼ା; ଅଂଗ ଅଳଙ୍କାର, ଷଡଅଙ୍ଗ ଏହାର ଶୋଭା। ପୁରାଣ, ନ୍ୟାୟ, ମୀମାଂସା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ରଥର ଚାଦର ଭାବେ ବିଛାଇ ଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ର ଘଣ୍ଟା, ଅକ୍ଷର ଏହି ରଥର ପଦ, ଆଶ୍ରମ ଏହାର ଆଧାର; ଏହାର ସୀମା ଅନନ୍ତ, ହଜାର ଫଣିରେ ଶୋଭିତ। ଦିଗ୍ ଓ ଉପଦିଗ୍ ଏହି ରଥର ଚକ୍ର; ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନା ମଣିମାଳାର ପତାକା ଏହାର ଶୋଭା। ଚାରି ସମୁଦ୍ର ରଥର ଦୋରି, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଏହି ରଥର ଅଳଙ୍କାର। ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଚାମର ଧରି, ନାନା ରୂପରେ ରଥକୁ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଲେ। ସାତଟି ସୁନାର ସିଢ଼ି ଥିଲା; ବ୍ରହ୍ମା ଥିଲେ ସାରଥି, ଦେବତାମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ। ଅଙ୍କୁଶ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମର ଦେବତା ଓଁକାର, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ଏହି ରଥର ଚାରିପାଖ ଶିଢ଼ି। ମନସର ବାହ୍ୟ ପର୍ବତ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚାରିପାଖର ପର୍ବତ ନାସିକା। ତଳ, କପୋତ, କାପୋତ—ସମସ୍ତ ତଳବାସୀ ଏହି ରଥର ଅଂଶ; ମେରୁ ପର୍ବତ ଛତା, ମନ୍ଦରା ଦ୍ୱାରା ଦାଉଲ। ପର୍ବତରାଜ ଧନୁଷ୍ୟ, ନାଗରାଜ ତନ୍ତୁ, କାଳରାତ୍ରି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଧନୁଷ୍ୟ ତନ୍ତୁ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ। ଘଣ୍ଟା ହେଉଛି ସରସ୍ୱତୀ, ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି; ବାଣ ହେଉଛି ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତାର ଶିର ହେଉଛି ସୋମ। ଭୟଙ୍କର କାଳାଗ୍ନି ମୁଣ୍ଡ, ବିଷଜନିତ ବାୟୁ ଘୋଡ଼ା। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରଥ, ଧନୁଷ୍ୟ, ବାଣ, ସାରଥି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କଲେ। ଭବ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବସେନାଙ୍କୁ ଯୋଗ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରି, ସୂତମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କଲେ। ବରଦାତା ଭବ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୋଭାରେ ରଥ ଚଢ଼ି, ସାରଥି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ବେଦଜନିତ ଘୋଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏବେ ଭୂଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ନନ୍ଦୀ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ତୁଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁନି ସେ ନନ୍ଦୀ ଭୂମିରେ ଚତୁର୍ଣ୍ଣ ପଡ଼ିଗଲେ। ଶିବ, ହସ୍ତେ ବାଣ ଧରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ତୁଳି ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଶୁଭ ରଥକୁ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ଏବେ ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମନ ଓ ବାୟୁ ସମ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଳାଇ, ପ୍ରାଚୀନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରେ ବସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏବେ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ମୋତେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ୱାମିତ୍ଵ ଦିଆଯାଇଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଅସୁରମାନୋଁକୁ ବିନାଶ କରିବି।