ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମାୟାବୀଙ୍କୁ ଏହି ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା—‘ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ସେହି ନଗରବାସୀମାନଙ୍କୁ ନାଶ କର, ଏବଂ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଆଧାରିତ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କର; ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ମାୟାବୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମାୟାଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମାୟା ଚଳାଇଲେ। ମାୟାବଳରେ, ତ୍ରିପୁରରେ ବସୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସେଇ ମାୟାବୀଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। ସେମାନେ ମହାଦେବ, ଶଙ୍କର, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି ମାୟାବଳ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ହେଲା ଯେ, ନାରଦ ମହାମୁନି ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାୟାବୀଙ୍କ ସହ ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁନି ଉପନିୟନ ନେଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଉପଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବେଦିତ କଲେ। ଏଠି ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହା କଠିନ କର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସେଠାର ମହିଳାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ମିଳିବାରୁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଭଳି, ସେମାନେ ସାଂସାରିକ ଜୀବନକୁ ଆସକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ପତିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଉପହାସ କଲେ। ଏହି ପ୍ରଥା ଏଯାଁ ଆଜି କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଆଦରରେ ଚାଲିଆସିଛି। ମହିଳାମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅସଭ୍ୟ ଚରିତ୍ରରେ ଚଳିଲେ। ମହିଳା ପାଇଁ ମାଆ, ବାପା, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ସାଥୀ, ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧୀ—ଏସବୁରେ ପତି ଏକମାତ୍ର ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ। ତଥାପି, ମାୟାବଳରେ ଏକ ମହାପାପ କରି ମଧ୍ୟ ଯଦି ମହିଳା ପତିପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ନାହିଁ ହେଲେ, ନରକକୁ ଯାଏ। ଏକ ନଗରରେ ମହିଳାମାନେ ସଦା ପତିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଅନ୍ୟ ମହିଳା ନରକକୁ ଯାଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ପତି ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ତଥାପି, ସେମାନେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚରିତ୍ର କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ ତିନିଟିପୁରକୁ ଗଲେ। ଯେଉଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ସେମାନେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭ୍ରମ ଦେଇ, ଦେବତା ଓ ମାୟାବୀ ନାରଦ ଏହା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ଉପରେ ଲାଗୁ କଲେ। ସେମାନେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ବସି ଧର୍ମର ବାଧା ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ସମୟରେ ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ ଅପହୃତ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ଏହି ଅଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚାର କଲେ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମହେଶ୍ୱର ଓ ଲିଙ୍ଗପୂଜାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ମହିଳା ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା ଓ ଅଧର୍ମ ଚରିତ୍ର ବ୍ୟାପିଗଲା, ତେବେ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଉମାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ। ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଜ୍ଞତା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—‘ମହେଶ୍ୱର, ଦେବ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।’ ‘ନାରାୟଣ, ଶର୍ବ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାର ଆକାର ଥିବା, ନିତ୍ୟ, ଅନନ୍ତ, ଅବ୍ୟକ୍ତ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।’ ଏହିପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ପବିତ୍ରଜନ ନଦୀରେ ଦଁଡା ଦେଇ ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ବାର ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ଯମ, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—‘ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଶଙ୍କର, ଦୁଃଖ ହରଣକାରୀ, ରୁଦ୍ର, ନୀଳରୁଦ୍ର, କଦ୍ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଚେତସ୍; ଆମେ ସଦା ତୁମର ଶରଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଆଦି ଓ ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁ।’ ‘ତୁମେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ, ପାଳକ, ଜଗତ୍ର ନେତା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ପିତା ସମାନ।’ ‘ତୁମେ ଵରଦାତା, ଶବ୍ଦର ସାର, ଉଚ୍ଚରଣୀୟ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ଉଭୟର ପାରେ; ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗବଳରେ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି।’ ‘ତୁମେ ସଦା ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟର କମଳଗୁହାରେ ବସିଥାଅ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରମାଣିକ, ପରମ, ଏବଂ ମୂଳ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।’ ‘ମହାନ୍ମାନେ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ତେଜର ଧାରା, ସମସ୍ତର ପରମ, ଏହି ଜଗତର ପରମାତ୍ମା ଭାବେ କହନ୍ତି।’ ‘ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମାଧିକାରୀ ତୁମେ, ଜଗତ୍ର ଶିକ୍ଷକ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମତମ, ବଡ଼ଠାରୁ ବଡ଼ତମ।’ ‘ତୁମର ହାତ ଓ ପାଦ ସବୁଠାରେ, ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ, ଚକ୍ଷୁ ସବୁଠାରେ, ଶ୍ରବଣ ସବୁଠାରେ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛ।’ ‘ତୁମେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦୁଃଖରହିତ, ବିଭିନ୍ନ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କର, ସଦା ଶୁଭ, ଦୁଃଖ ଅସ୍ପର୍ଶ।’ ‘ତୁମେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ, କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶିତଳ, କୋଟି ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର, ଛବିଶ ତତ୍ତ୍ୱର୍ ନାଥ।’ ‘ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ପାଦକ, ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରପ୍ରପିତାମହ, ଵରଦାତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ, ସ୍ଵୟମ୍ଭୂ।’ ‘ବେଦମାନେ ତୁମକୁ ନିଜ ସାର ଭାବେ କହନ୍ତି, ବେଦସାର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ଏହିପରି ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି।’ ‘ହେ ଦେବ, ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଆମେ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ; ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ।’ ‘ଅତଏବ, ଶମ୍ଭୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ। ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ତୁମର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ।’ ‘ଯେପରି ଉତ୍ତାଳ ଲହରି ଏବଂ ତରଙ୍ଗ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତେଣୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଅଧୀନ ହୁଏ।’ ‘ଯିଏ ପ୍ରଭାତେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତିକୁ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିପାରିବ।’ ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ମହେଶ୍ୱର ସୋମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ହସି, ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ହାତ ଧରିଲେ। ଶଙ୍କର, ଦେବତାମାନେ ଦେଖି, ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—‘ଓ ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏବେ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି।