ଏକ ଦିନ, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନର ଗଭୀର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିବା ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭ୍ର, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଶାନ୍ତିମୟ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲେ—ଏହା କେବେ ଜମିରେ, କେବେ ଗୁପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ, କେବେ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଥବା ଘରର ଅତି ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନଥାଏ। ସେଠି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ, ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟର ହୋଇଥିବା, ଭଲ ଭାବରେ ସଜିଥିବା, ଦର୍ପଣ ଭିତର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଏବଂ କଳା ଅଗରୁ ଗନ୍ଧରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ମନୋହର ଫୁଲ, ଉତ୍ତମ ଛାତା, ଫଳ ଏବଂ କୋମଳ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିଲା, ପବିତ୍ର ଦର୍ବା ଓ ଫୁଲରେ ସଜିଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭବା, ଦେବୀ ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବସି ଯୋଗର ଅଂଗଗୁଡିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ, ଯୋଗୀ ଲୋକଙ୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ବାନ୍ଧା, ପଦ୍ମାସନ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ପଦ୍ମାସନ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରି ଯୋଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ଗୁଡିକୁ ସମାନ କରି, କିମ୍ବା ଏକ ଗୁଡି ଉପରେ ଭଲ ଭାବରେ ବସି, ଦୁଇ ପା ଏକାଠି କରି, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବା ଉଚିତ। ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରି, ଚକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଛାତିକୁ ସିଧା ରଖି, ଗୋଡ଼ ଗୁଡିକୁ ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ମୁଣ୍ଡ କିଛି ଉପରେ ଉଠାଇ, ଦାନ୍ତ ଏକାଠି ନହେଉ, ନାକର ଟିପ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଅନ୍ୟଦିଗରେ ଚାହି ନହେଉ। ଅନ୍ଧକାରକୁ ରଜସ୍ରେ ଆଛାଦିତ କରି, ରଜସ୍କୁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଛାଦିତ କରି, ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀ ଓମ୍ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଶୁଭ୍ର ଶିବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପକୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପର ଶିଖା ଭଳି ଦେଖିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ନାବି ତଳେ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ଅଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚ ପତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତ୍ରିକୋଣାକାର ଅଗ୍ନି ମଣ୍ଡଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଗୁଡିକୁ ତାଲିକାନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନି, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅଗ୍ନି ତଳେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରି ଦଳକୁ ରଖି। ମଣ୍ଡଳର ଉପରେ ତିନି ଗୁଣକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆବୃତ ରୁଦ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଧ୍ୟାନ ନାବି, ଗଳା, ଭୂରୁମଧ୍ୟ, ମାଥାର ମଧ୍ୟ, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡର ଶିରଷ୍ଟରେ କରାଯାଇପାରିବ। ସେଠି ଦୁଇ ପତ୍ର, ଷୋଳ ତୀର, ବାର ତୀର, ଦଶ ତୀର, ଛଅ କୋଣା, କିମ୍ବା ଚାରି କୋଣା ପଦ୍ମରେ ଶିବକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ତାପ୍ତ ସୁନା, ରାଜପ୍ରସାଦ ଭଳି, ଶୁଭ୍ର, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ର ଭଳି ହୋଇପାରେ। କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁକୁ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିମୟ ରଙ୍ଗ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ ଚକ୍ରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ହୀରାର ଟିପ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ରୁବିର ଭଳି, କିମ୍ବା ନୀଳ-ଲାଲ ଚକ୍ରରେ ଯୋଗୀ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟରେ ମହେଶ୍ୱର, ନାବି ପଦ୍ମରେ ସଦାଶିବ, ଫୋରହେଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଟି ଶିବ, ଭୂରୁମଧ୍ୟରେ ଶଙ୍କରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦିବ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଶିବକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ଶିବ ଶୁଭ୍ର, ଅଂଶବିହୀନ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତିମୟ, ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱରୂପ। ସେ ନିର୍ଲକ୍ଷଣ, ଅବର୍ଣ୍ୟ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶୁଭ୍ର, ଆଧାରବିହୀନ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ନାଶରହିତ। ଏହି ମୋକ୍ଷ, ନିର୍ବାଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ, ଅମୃତ, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଚମତ୍କାରିକ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମବିହୀନ। ଏହି ଶିବ ମହାଆନନ୍ଦ, ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଯୋଗ ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖରହିତ, ଗ୍ରହଣ ଓ ବିସର୍ଜନରହିତ, ସୂକ୍ଷ୍ମତର, ଶିବ। ଏହି ଶିବ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱୟଂ ଜ୍ଞାତ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ, ପରମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ରୂପରହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶ୍ରେଷ୍ଠରୁ ଉପର। ସେ ସମସ୍ତ ସୀମାରୁ ମୁକ୍ତ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଅଦ୍ୱୟ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ, ପରମ। ଏଭଳି, ମନରେ କିମ୍ବା ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ମହାଦେବକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ନାବିରେ ସଦାଶିବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ଭଳି ବ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରଭୁକୁ। ଶରୀର ଭିତରେ କନ୍ୟାସା ପଥ କିମ୍ବା ଉପର ଗତିର ଉପାୟରେ ଶିବ, ଶଙ୍କରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ପରେ ଏକ, କନ୍ୟାସା ପଥ, ମଧ୍ୟମ ପଥ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟରେ, କୁମ୍ଭକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।