ଏହି ପବିତ୍ର ପୁରାଣରେ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ବିଷୟର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗର ଉପାସନା, ସ୍ନାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ପବିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ, ବାରାଣସୀର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତାହାର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ବିବରଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି। ପୃଥିବୀରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରଗୁଡିକର ସଂଖ୍ୟା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘର, ଏବଂ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡିକର ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୃଥିବୀରେ ପତନ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ଓ ଶାପମୁକ୍ତିର କଥା ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ। କୈଳାସ ପର୍ବତର ବିବରଣା, ପାଶୁପତ ଯୋଗ, ଚାରି ଯୁଗର ମାପ ଓ ଯୁଗଧର୍ମର ନୀତି ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ସନ୍ଧ୍ୟାର ଅଂଶଗୁଡିକର ମାପ, ଭବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ଘଟଣା, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଶଂକରଙ୍କ ବିବାହ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ଜନ୍ମ, ଅତ୍ୟଧିକ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ମିଳନର ଫଳସ୍ୱରୂପ ବିଶ୍ୱର ବିନାଶ ଓ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର ବିବରଣା ମିଳିଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁକଙ୍କ ଉତ୍ସର୍ଗ ଓ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସରରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ନାନର ଫଳ, ମନର ଆଗ୍ରହ, ଦଧିଚି ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦର କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଜନ୍ମ, ଦେବଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତାପତ୍ନୀର କଥା, ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ ବିଷୟର ଚିନ୍ତନ ଏଠାରେ ଆସିଛି। କ୍ରିୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ଋଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ରାଜାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିର ବିନାଶ, କୌଶିକଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ସୁରଭିଙ୍କ ବନ୍ଧନ ବିବରଣା ମିଳିଛି। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଶୋକ, ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ବିଳାପ, ବୁହାର ପ୍ରେରଣ ଓ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁର କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ପରାଶର, ବ୍ୟାସ ଓ ଶୁକଙ୍କ ଅବତରଣ, ଶକ୍ତିପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବାର ବିବରଣା ମିଳିଛି। ଦେବମାନଙ୍କ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, କୃପାରୁ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ, ଗୁରୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁରାଣ ସଙ୍ଗ୍ରହ ରଚନା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଜଗତର ମାପ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେର ଗତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହମାନେର ଚଳାଚଳ, ଜୀବନ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅର୍ଥପାତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନୀତି ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ନନ୍ଦୀ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଅଧ୍ୟୟନର ଲକ୍ଷଣ, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ମେନ୍ସ୍ଟ୍ରୁଏଟିଂ ମହିଳାମାନେର ଆଚରଣ, ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ରର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀଅନୁସାରେ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ନୀତି ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟର ବିନ୍ୟାସ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଅପରାଧ ପାଇଁ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ ବିବରଣା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ନରକର ସ୍ୱଭାବ, କର୍ମାନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକର ଚିହ୍ନ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦାନ, ଯମନଗର, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ବିଧି ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାସଂଗ୍ରାମ, ବିଶ୍ୱରୂପର ଦଳନ, ଶ୍ୱେତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହ ଆଲୋଚନା ଓ ଶ୍ୱେତ ପାଇଁ କାଳର ବିନାଶ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦେଉଦାର ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ, ଶଂକରଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ କଥା, ଏବଂ ସନ୍ୟାସର ଚରଣଗୁଡିକର ଲକ୍ଷଣ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ଶକ୍ତିର ବିବରଣା ଦେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ଗତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଉପାଧି, ହରିଙ୍କ ମତ୍ସ୍ୟ ଅବତାର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜିଶ୍ନୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ମନ୍ଦର ଚେରାପାଇଁ ହରିଙ୍କ କୂର୍ମ ଅବତାର ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କୌଶିକୀଙ୍କ ପୁନର୍ଜନ୍ମ, ଯଦୁମାନେର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ହରିଙ୍କ ଯାଦବ ରୂପ ଧାରଣ କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରିଙ୍କ ମାମା ଭୋଜଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା, ହରିଙ୍କ ଶିଶୁକାଳ ଲୀଳା ଓ ପୁତ୍ରପାଇଁ ଶଂକରଙ୍କ ଉପାସନା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବୈଷ୍ଣବ କପାଳରୁ ନରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉପାସନା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ପୂର୍ବେ ବେନ୍ୟ ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ଉଦ୍ଧାର, ଦେବ-ଅସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। କୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ମାଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରକାରେ ବିଶ୍ରାମ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ, ଏରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଗଦାର ଜନ୍ମ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏରକା ଘାସ ପାଇଁ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ବିବାଦ, ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ବଂଶର ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ମହାଲୀଳା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ଏରକା ଘାସର ଶକ୍ତିଠାରୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳନ, ମୋକ୍ଷ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ପ୍ରାଚୀନ ଅନ୍ଧକ, ଅଗ୍ନି, ଡକ୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ର, ହାତୀ, ହରିଣ, ମଦନ, ଆଦିଦେବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ଅମରଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅବତାର ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ହଳାହଳ ଦେମନଙ୍କୁ ପିନାକୀନ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ, ଜଳନ୍ଧରଙ୍କ ହତ୍ୟା ଓ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭାରାୟୁଧ ପ୍ରାପ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ହରି, ପିତାମହ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଅନୁଭବ, ଶିବ ଲୋକର ବିବରଣା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।