ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ କଥା ହେଉଛି, ତିପୁରାର ଅଗ୍ନିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ବନସ୍ତମ୍ଭଗୁଡିକ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ପଡିଥିବା ପରି, ଦହିଯାଇ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ। ଏହିପରି ନଷ୍ଟ ହେଇବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନିର୍ମାଳ୍ୟ ଶ୍ରୀମୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ଶ୍ରୀମୟ ନାରାୟଣ ଏହା ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ – “ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଜନାର୍ଦନ, ଯଜ୍ଞର ଅବତାର, ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସେ ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା, ଫଳଦାତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ନାଥ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ନିତ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ – “ଏହି ପ୍ରକାରେ, ଦେବତାମାନେ, ତିନିଟି ନଗର ନଷ୍ଟ ଓ ତିନିଟି ଲୋକର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା ପାଇଁ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।” ପ୍ରଜ୍ଞାମୟ ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଉଲ୍ଲାସ କରି, ଯଜ୍ଞର ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ପରେ, ଶ୍ରୀମୟ ଜନାର୍ଦନ ପୁନି ଚିନ୍ତା କରି, ଅମରମୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ – “ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟାୟରେ ହତ୍ୟା, ଦହନ କିମ୍ବା ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତଥାପି ଯଦି ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହେବେ – ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅପରାଧମୁକ୍ତ ଜନଙ୍କୁ କଦାପି ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପାପୀମାନେ ହତ୍ୟା ଯୋଗ୍ୟ। ଦେବତାମାନେ କିପରି ହତ୍ୟା ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ? ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅହଂକାରୀ ଓ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅହତ୍ୟ ହେବେ। ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟାକାରୀ, କିମ୍ବା ମହା ଋଷିମାନେ – ଏହି ସମସ୍ତେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପା ବିନା କିଛି ନୁହେଁ। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତି, ଅମରମୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ପୂଜନୀୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରି ନିର୍ଭର କରୁଥିବା, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ସେଇ ଏକ ମହାପ୍ରଭୁ। ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ କ୍ରୀଡାରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଉପାସନା କରି, ଦେବତାମାନେ ଦେବତ୍ୱ, ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାପଦ, ଏବଂ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁପଦ ଲାଭ କରିଛି। ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ବିନା ସଫଳତା ଆଶା କରିପାରିବ? ଏହି କାରଣରେ, ଲିଙ୍ଗର ଉପାସନା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେବେ। ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରେ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଉପାସନାରେ ଅବସ୍ଥିତ; କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଉପାସନା କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଭ ଭାବରେ ବନ୍ଦନା କରି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବି। ତିପୁରା, ମାୟାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ଏକ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପରି ଚମକିବା, ତିନି ଆଖି ଥିବା ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ବିନା କିଏ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ହରି ଏହିପରି କଥା କହି, ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଉପାସନା କରି ଉପବେଶ କଲେ ଓ ଅନେକ ଜନମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ, ବଣ, ଗଦା, କୁଟାର, ପଥର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସଜିଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମ, ଶେଷକାଳର ରୁଦ୍ର ପରି, ହରି ନମସ୍କାର କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଡିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ – “ତିନିଟି ଦୈତ୍ୟ ନଗରକୁ ଦହି, ବିଦ୍ରାବି, ଭକ୍ଷଣ କରି, ତୁମେ ଉପକାର କରିପାରିଲେ, ଆଉ ଫେରିଯାଅ।” ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିରେ ପଡିଥିବା ପରି ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ। ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର ନାଚି, ଆନନ୍ଦ କରି, ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଶ୍ରୀମୟ ଆତ୍ମା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଦେବତାମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହାରି, ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ, ଭୟରେ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ; ଶ୍ରୀମୟ ପରମ ପୁରୁଷ ସେମାନେ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ। ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ଭାବିଲେ – “କ’ଣ କରିବି?” ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ପୀଡିତ ଦେବତାମାନେ ଦେଖି, ଅପେକ୍ଷା କଲେ – “କିପରି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି?” “ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସାଧନ କରିପାରିବି; ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ କିଛି ପାପ ନାହିଁ – ଏହି ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” “ଏହିପରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞଜନ୍ମ ଜନ କିମ୍ବା ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଅପସାରଣ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ। “ଏହି ନିତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା – ଶାସନ ଧର୍ମରୁ ଆସେ; ତିପୁରାର ଦୈତ୍ୟମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। “ଏହି କାରଣରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ନୁହେଁ। “ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଅଳିପତ୍ର ପରି ଜଳରେ ଅସ୍ପର୍ଶ, ଏବଂ ଉପଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆସେ। “ଏହିପରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ, ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଧର୍ମରେ ବାଧା ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ— “—ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ତିପୁରା ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୟ କରିବି; ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶ୍ରୀମୟ ପରମ ପୁରୁଷ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଚ୍ୟୁତ ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ଦିପ୍ତିମୟ, ମାୟାମୟ ଏବଂ ମାୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜନ୍ମିତ ଜନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ମାୟାପୁରୁଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମୋହମୟ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କଲେ, ଯାହା ମୋହ ଭରା, ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଇବା ପ୍ରମାଣ ସହିତ। ସେ ନିଜ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁରୁଷକୁ ଏହି ମୋହମୟ ଶାସ୍ତ୍ର, ଶୋଳେ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଭରିତ, ଶିଖାଇଲେ।