ତାଲେ ସେଇ ସମୟରେ, ଏହି ମହାନଗରୀ ଦେବୀମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ। ସେଇ ସହର ସବୁପଟେ ଖଣ୍ଡ, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ, ଲମ୍ବା ଝିଲି ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଘୋଡ଼ା ଦଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ, ଚମତ୍କାରିକ ଦେଖା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା, ଏହି ସହର ମଧ୍ୟରେ ମହଲ୍ଲା, ଦ୍ୱାର, ଓ ବିଶେଷ କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳ ଥିଲା। ସେଇ ସହର ଚାରିପଟେ ବିଭିନ୍ନ ବେଦାଦ୍ୟୟନ ପାଠଶାଳା ଥିଲା, ଯାହାକୁ କେହି ଚିନ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜେୟ କରିପାରିବେନି—ଏହା ସବୁ ମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ସବୁଠି ଭକ୍ତିଶୀଳ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ବଡ଼ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ପାପମୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟମହାପୁରୁଷମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ ସହିତ, ସଦା ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ନିୟମରେ ଲିନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଛାଡ଼ି ମହାଦେବଙ୍କର ଉପାସନା କରୁଥିଲେ—ବିଶାଳ ବକ୍ଷ, ବୃଶଭ କନ୍ଧ, ସଦା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ। ସେଠାରେ ଭୁଖା, ଅଗ୍ନିସମ ଚକ୍ଷୁ, ଶାନ୍ତ ବା କ୍ରୁଧ୍ଧ, କୁବ୍ଜ ଓ ବାମନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର କେଶ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ସମ, ଗଢ଼ା ଓ ଗଢ଼ା ନୀଳ, ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଓ ମେରୁପର୍ବତ ସମାନ, ଗର୍ଜନ ମେଘ ଭଳି ସ୍ୱର, ସମସ୍ତେ ମାୟାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଓ ଉତ୍ସୁକ୍କ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କ ଚରଣ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ଶକ୍ତି ପାଇଥିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଦୃଢ଼ ଓ ବୀର, ଏହି ସହର ଭଲ ରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ତ୍ରିପୁର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଦগ୍ଧ ହେଲେ, ଜଣେ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯେମିତି ଦହିଦିଏ, ସେହିପରି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ନଶ୍ୱର ହେଲେ। ଏପରେ, ଏଭଳି ନଶ୍ୱର ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ ଓ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ବୀତାକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରୀନାରାୟଣ ମନେ ଭାବିଲେ—"ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବି?" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି, ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସେ ପ୍ରଭୁ, ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା, ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ଫଳଦାତା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ନାୟକ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ, ଭଗବାନ୍ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି କହିଲେ; ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ଏହିପରି ଉପାୟରେ, ହେ ଦେବଗଣ, ତିନୋଟି ସହର ଧ୍ୱଂସ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।" ପରେ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରବୀଣ ବାଣୀ ଶୁଣି ବିଶାଳ ଧ୍ୱନି କଲେ ଓ ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପୁନି, ଶ୍ରୀଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚିନ୍ତା କରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟାୟରେ ହତ୍ୟା, ଦହନ କିମ୍ବା ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ନିଷ୍ପାପ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ନିଷ୍ପାପମାନେ କେବେ ହତ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କେବଳ ପାପୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ହତ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ୍—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ କେଉଁଠି ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ?" "ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅହଂକାରୀ ଓ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବମାନେ ସେମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବେନି; ଏହିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ କିଏ, ବ୍ରହ୍ମା କିଏ, ଦେବତାମାନେ କିଏ, ଦୈତ୍ୟମାନେ କିଏ, ଦେବଶତ୍ରୁ ହନ୍ତା କିଏ, ବଡ଼ ଋଷିମାନେ କିଏ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ବିନା କେହି କିଛି ନୁହେଁ।" "ସେ, ଶାଶ୍ୱତ ସପ୍ତବିଂଶତିତମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱର ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଧାରକ, ମହାପ୍ରଭୁ—" "ସେଇ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ଦୈତ୍ୟମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଲୀଳାରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଂଶମାତ୍ରକୁ ଉପାସନା କରି ଦେବମାନେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାପଦ ଓ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁପଦ ପାଇଲି।" "ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା ନ କରି ସିଦ୍ଧି ଆଶା କରିପାରିବ?" "ଏହିଠାରେ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଉପଚାର ଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ମାତ୍ର ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟାହେବେ।" "ସମସ୍ତେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ ତୀବ୍ର ଯଜ୍ଞପ୍ରୟାସରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜି ଆମେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିପାରିବା।" "ତ୍ରିପୁର, ମାୟାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ନିରାପଦ ଓ ସ୍୫ତିମାନ, କ୍ରିଷ୍ଟଳ ସମାନ ଉଜ୍ୱଳ—ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିନା ଏହାକୁ କିଏ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ?" ଏଭଳି କହି, ହରି ଯଜ୍ଞ ଉପଚାର କରି ବସିଲେ ଓ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଶୁଳ, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ପାଥର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଶୋଭିତ। ସେମାନେ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମାନ, ପ୍ରଳୟକାଳୀନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ହରି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ତିନିଟି ଦୈତ୍ୟ ସହରକୁ ଦହି, ଭେଦି, ଭକ୍ଷିତ କରି, ଏବେ ତୁମେ ଯେପରି ଆସିଥିଲା, ସେପରି ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଫେରିଯାଅ।" ପରେ, ଦେବପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତିନିଟି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୋକା ଅଗ୍ନିରେ ଯେପରି ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତେ ନଶ୍ୱର ହେଲେ। ପରେ, ଦେବପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ୱର ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର ହୋଇ ନୃତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଗୀତ କଲେ। ସେମାନେ ଦେବପ୍ରଭୁ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ, ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେବା ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ। ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀପରମେଶ୍ୱର ସେମାନେକୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ—"କଣ କରିବି?" ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦୁଃଖିତ ଦେବମାନେ ଦେଖି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କଲେ—"କିପରି ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ନଶ୍ୱର କରିବି?